ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਾਵ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸ ਜਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਸੱਚੀ ਹੈ।” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਚੀ ਖਿਆਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸਥਿਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਦੇ। ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” “ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਅ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਅਸਕਤ ਹੈ, ਦੇ ਦੇ। ਯਜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਹੈ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।” ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਠਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਕਹੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕਲਾਸ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਗੰਭੀਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਮੇਰਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਹੈ, ਅਜੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।” “ਇਹ ਮੇਰੀ ਫੌਜ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਕਸ਼ੌਹਿਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਵੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ; ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਲੜਨ ਯੋਗ ਹਨ—ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾ।” “ਮੈਂ ਖੁਦ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਜਾਨ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ। ਤੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾ।” “ਉਹ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਣਅਭਿਆਸਿਤ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਸ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸ ਛਲ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦਾ।” “ਜੀਉਣ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਆਦਰਯੋਗ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲ। ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।” “ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ; ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾ। ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ ਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ?” “ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ? ਰਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਫੌਜ ਜਾਂ ਛਲ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਆਦਰਯੋਗ? ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ।” “ਕਿਸੇ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਡੋਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਭਿਮਾਨੀ ਹਨ।” ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਹੈ, ਜੋ ਪੌਲਸਤਿਆ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਕਿ ਰਾਵਣ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ।” “ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਖੁਦ ਯਜਨ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਉਸ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ 'ਤੇ, ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸ—ਮਾਰੀਚ ਅਤੇ ਸੁਬਾਹੂ—ਯਜਨ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਅਣਭਾਗਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਆਦਰਯੋਗ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਜੰਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?” “ਰਾਵਣ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿਚ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਬੱਚਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਦਾ ਵਰਗੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਮਾਰੀਚ ਅਤੇ ਸੁਬਾਹੂ, ਜੋ ਯਜਨ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।” “ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹੇ, ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਗੁੱਸਾ, ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੋਈ ਅੱਗ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਚ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕੀਵੀਂ ਸਰਗ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿਜਕ ਦਿਖਾਈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਚਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ, ਅਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕੀਤਾ।