ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸਦਾ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਲੋੜ ਪਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ, ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਆਖੀ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਸੀਤਾ। ਜੋ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਧਰਮ-ਸਾਥੀ ਹੈਂ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ।" ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਸੁਹਾਵਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਅਰਣਯ ਕੰਡ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਤਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਂਸ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪੰਛੀ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਡਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਭੈਂਸਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਥੀ ਵੇਖੇ ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਤਿੰਨੇ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਸੀ। ਝੀਲ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਜਲ-ਕੁਮੁਦਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਕਾਂਸ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਕਦੰਬ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਚੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਝੀਲ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮਭ੍ਰਿਤ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਕੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਝੀਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ, "ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਂਡਕਰਨੀ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਸਕਤੀ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਜਵਾਨੀ ਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਵਾਜਿਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝਨਕਾਰ ਅਤੇ ਮੋਹਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਆਸ਼ਚਰਜ ਜਤਾਇਆ। ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਇਕ ਚੌਂਕ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਤੇਜ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਘਵ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਬੜੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕਤਾ ਨਾਲ ਵੱਸੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ, ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਵੱਸ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਉਹ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ, ਕਦੇ ਪੰਜ, ਕਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਅੱਧੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਇਕ ਥਾਂ ਵੱਸਦੇ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ, ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਤਿਤ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਦੱਸ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਰਾਘਵ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਵੀ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵੱਸਿਆ। ਫਿਰ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਬੈਠ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।