ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ! ਇਥੇ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਮਾਂਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਬੜਾ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਹੀ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਮ! ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨਾ ਸਦਾ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਘਾਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਵੀ ਜਾਣ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਰੱਖਿਆ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਮ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ ਹਾਂ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਦੱਸਿਆ, “ਹੇ ਜਨਕ ਸੁਤਾ! ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੂੰਜੀ ਹੈ। ਜੇ ਲੋੜ ਪਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ, ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ, ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਵਚਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ! ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਤੇ ਸਨੇਹ ਵਿਚ ਤੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸੰਦ ਆਇਆ। ਹੇ ਸੀਤਾ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਹੈਂ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਕੁਲ ਦੇ ਅਨੂਕੂਲ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਅਗਲੇ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਸੀਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ, ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਸੁਹਣੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਗਲੇ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਝੀਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਹੋਏ, ਸੀੰਗ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਜੰਗਲੀ ਭੈਂਸ, ਸੂਰ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਇਕ ਵੱਡੀ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ। ਝੀਲ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਬਗਲੇ, ਹੰਸ, ਕਦੰਬ ਪੰਛੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਝੀਲ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਹ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਤਸ਼ੁਕਤਾ ਨਾਲ ਧਰਮਭ੍ਰਿਤ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ! ਇਹ ਕੌਣ ਸੀ ਅਚੰਭੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੀਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇੱਥੇ ਮੰਡਕਰਨੀ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਤੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਗਨੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਪਸਵੀ ਸਾਡੇ ਵਿਚਲਾ ਅਸਥਾਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਸਕਣ। ਉਹ ਪੰਜ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਡਕਰਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਉਹ ਪੰਜੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਝੀਲ ਵਿਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਵਾਜਿਆਂ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਤੇ ਮੋਹਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ। ਜਦ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੂਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ-ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਬੜੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਮ, ਹਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਸਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਥੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ, ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਸਾਲ, ਕਦੇ ਚਾਰ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ, ਕਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ, ਕਦੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਥੇ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਦਸ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਉਹ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਸੂਤੀਕਸ਼ਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿਤਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ।