ਇਸ ਵਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਸਿਤਾ ਨੇ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜानी-ਪਛਾਣੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਉਹ ਕਰ—ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।” ਹੁਣ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ, ਸਿਤਾ ਦੀ ਪਤੀ-ਭਕਤੀ ਭਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਜੋ ਕਹਿਆ, ਉਹ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇਰੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਖੁਦ ਆਖਿਆ ਕਿ ‘ਧਨੁਸ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਖ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਨਾ ਉਠੇ।’” “ਦੰਡਕ ਵਣ ਦੇ ਤਪਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਸਿਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਅਸਰੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦੇ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ, ਪਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਕਰੂਤਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਪਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਡੂੰਘੀ ਲਾਜ ਹੈ।’ ਜਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?’” “ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, ‘ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਰਾਮ; ਸਾਨੂੰ ਉਥੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਵਨ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਨਿਰਪਾਪ ਰਾਮ, ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਪਸੀ ਲੋਕ, ਜੋ ਤਪ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹਨ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਤਪਸਿਆ ਸਦਾ ਅਨੇਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਰਾਘਵ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਦੰਡਕ ਵਣ ਦੇ ਤਪਸੀ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹਾਂ।’” “ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮੈਂ ਜੋ ਦੰਡਕ ਵਣ ਦੇ ਤਪਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ। ਮੇਰਾ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤਪਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵਿਅਪਰੀਤ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾ ਕਰਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ, ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ, ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਤਪਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ।” “ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਵੀ ਆਖੀ ਹੋਵੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਅਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ? ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਆਖੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਸਿਤਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਸਿਤਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈਂ, ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਸਿਤਾ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ ਲੈ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਿਆ, ਸਿਤਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ ਲੈ ਕੇ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਥਰੀ ਢਲਾਨਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰਸ ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ, ਤੇ ਪੂਰੇ ਕੰਡੇ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿਚ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਮਸਤ ਤੇ ਸੀੰਗ ਵਾਲੇ, ਭੈਂਸ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਸੀ। ਝੀਲ ਕੌਲ ਤੇ ਕੁਮੁਦੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਸਾਰਸ, ਹੰਸ, ਕਦੰਬ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਸੀ, ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਪਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ। ਇਸ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਧਰਮਭ੍ਰਤ ਨਾਮਕ ਤਪਸੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਵੱਡੀ ਅਜੀਬੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਾਗੀ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਇਹ ਕੀ ਹੈ।” ਰਾਘਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਤਪਸੀ ਨੇ ਝੀਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। “ਇਹ ਝੀਲ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਮਾਂਡਕਰਨੀ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰੀ, ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ। ਫਿਰ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ‘ਇਹ ਤਪਸੀ ਸਾਡੇ ਵਿਚਲੀ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ,’ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ।” “ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਸਭ ਦੇਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸ ਤਪਸੀ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸਿਤਾ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਣ-ਵਾਸ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਤਪਸਿਆ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਅਤੇ ਝੀਲ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਵਧਦੇ ਗਏ।