ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਵਜ੍ਹਾ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਅਸਲ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਬਣ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਉਠਾ ਕੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ। ਪਰ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਸਤੀਕ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਇੱਥੇ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ; ਚਲੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੀਏ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਓਗੇ, ਫਿਰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਲੈਣਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਪਦ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਧੂ ਬਣ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅਤੁਟ ਸਨੇਹ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਧਰਮ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।” ਸੀਤਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਅੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਚ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਚੰਚਲਤਾ ਕਾਰਨ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਕਰ ਲੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਧਨੁਸ਼ ਇਸ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਉਠੇ। ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੜ-ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦਇਆਵਾਨ ਰਹੋ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਗੰਭੀਰ ਲਾਜ ਹੈ।’ ਜਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਆਏ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?’” ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਰਾਮ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਯਜਨ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵੇਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਜੁਲਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਆਸਰੇ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਤਪ ਤੋੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਤਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਅਰਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਮੈਂ ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ। ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਸਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ, ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ, ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ। ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਵੀ ਆਖੀ ਹੁੰਦੀ, ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ। ਮੈਂ ਤੂੰ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਸੀਤਾ; ਜੋ ਅਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਧਰਮ-ਸਾਥੀ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਹੁਣ ਅਰਣਯਕੰਡ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ, ਸੀਤਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਿੱਛੇ, ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੇਨ ਅਤੇ ਚਕਵ ਬਿਰਦਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪੋਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਤਖਾਂ, ਹੰਸ, ਅਤੇ ਜਲ-ਜੰਤੂ ਵੇਖੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਮੱਝਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਝੀਲ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਸੀ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਕਵਲ, ਜਲ-ਕੁੰਵਲ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਕ੍ਰੇਨ, ਹੰਸ, ਕਦੰਬ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਜਲ-ਜੰਤੂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮਭ੍ਰਤ ਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?