ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਸਨ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਘਾਰਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਹੋ—ਇਹ ਗੱਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਦਾਈ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਭਲਾ ਕੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਹੋ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣ ਨਾ ਚਲਾਉ। ਕਿਉਂਕਿ, ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਧਨੁਸ਼ ਅੱਗ ਲਈ ਇੰਧਨ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇੱਕ ਧਰਮੀ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪਸਵੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਿਰਨਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਹੈ, ਯੋਧਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਇਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਵਧੀਆ ਤਲਵਾਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਇਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ; ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਲੈਣ ਜਾਂਦਾ, ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਛੱਡ ਬੈਠਾ। ਫਿਰ, ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਧਿਆਨ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਇਹੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਰਹੀ ਹਾਂ: ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਿਓ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦੰਡਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਵੈਰ ਦੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਖਸ਼ਤਰੀ ਵੀਰਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਇਹੀ ਇਕ ਕਰਤਵ ਹੈ: ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ। ਹਥਿਆਰ ਕਿੱਥੇ, ਜੰਗਲ ਕਿੱਥੇ? ਖਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਕਰਤਵ ਕਿੱਥੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਿੱਥੇ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਅਸੀਂ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਨੀਚ ਅਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਓਗੇ, ਫਿਰ ਖਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਉਣਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਪੱਤ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਤੇ ਸੱਸੁਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਅਤੁਟ ਪਿਆਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਨੰਦ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਸਨ ਜਾਂ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖੋ, ਹੇ ਕੋਮਲ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਅਸਥਿਰ ਮਨ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਕਰੋ, ਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਹੁਣ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਬਾਤ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਖੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਸੁਧੀ ਨਾਰੀ, ਉਹ ਬੜੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸੂਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੁਭਾਵਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ 'ਧਨੁਸ਼ ਖਸ਼ਤਰੀ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਖੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਨਾ ਉਠੇ।' ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਦੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਖਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦੇ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਭੈਰੀ ਨਾਰੀ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਕੁਰੂਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।' ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਡੂੰਘੀ ਲਾਜ ਹੈ।' ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਆਏ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ; ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਅਰਪਣ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਨਿਸਪਾਪ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਰਾਹ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਤਪੱਸਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੇਕ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ। ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਇਹ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਭ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਈ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਈ।