ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ, ਨਿਰਦਯਤਾ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਝੂਠੀ ਗੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਆਵੇਗੀ। ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੋਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੱਲ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣੀ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਛੂਹੀ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਮ, ਐਸੀ ਕੋਈ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੇਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ, ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੰਯਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉੱਤਮ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਡੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਂਗਾ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਡੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਵੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਡੰਡਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂਗੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਚਲਾਈਂ। ਕ੍ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਧਨੁਸ਼ ਅੱਗ ਲਈ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਤਸਾਹ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਕ ਪੁਨ੍ਯਾਤਮਾ, ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਤਪ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਯੋਧੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਤਲਵਾਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮੂਲ-ਫਲ ਲੈਣ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ। ਹਥਿਆਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਮਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹੀ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਡੰਡਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਵੈਰ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੰਯਮੀ ਕ੍ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਕਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰ, ਕਿੱਥੇ ਜੰਗਲ, ਕਿੱਥੇ ਕ੍ਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਅਸੀਂ ਮਿਲਾ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਲਕੀ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਕ੍ਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨਿਭਾਵੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਪਦ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜੀਊਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸੱਸ ਤੇ ਸਸੁਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਧਰਮ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ, ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੁਖ ਕਦੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੱਖ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਆਚਰਨਾ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਨਾਰੀ ਦੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਕਰਕੇ ਆਇਆ। ਭਲਾ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੋ ਚੰਗਾ ਸਮਝੇਂ, ਉਹ ਕਰ ਲੈ, ਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ। ਹੁਣ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਪਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਹੀਆਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਾਮ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਸੁਭਾਗਯਵਤੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਕ੍ਸ਼ਤਰੀ ਧਨੁਸ਼ ਇਸ ਲਈ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਖੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਨਾ ਉਠੇ," ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਜੋ ਡੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਖਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰੁੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦੇ, ਮੂਲ-ਫਲ ਖਾਂਦੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਕਰਕੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਡੰਡਕ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਲਾਜ ਹੈ।" ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਆਏ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਉਥੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਹਵਨ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।