ਸੁਣੋ, ਹੁਣ ਨੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੂਤੀਕਸ਼ਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਖਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਭੀ ਝੂਠ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ, ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੂਰਤਾ, ਤੇ ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਆਉਣਗੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲ ਇੱਛਾ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੁਣ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਮ, ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੀ ਭਗਤ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਮੀ ਹੋ, ਸੱਚੇ ਹੋ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਧਰਮ ਤੇ ਸਚਾਈ ਦੋਵੇਂ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਰ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋ, ਤੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਦਾਈ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਦੰਡਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂਗੀ—ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਤੁਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋ; ਪਰ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਬਾਣ ਨਾ ਚਲਾਉ। ਕਿਉਂਕਿ, ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਧਨੁਸ਼ ਅੱਗ ਵਾਂਗੂਂ ਹੈ—ਜਦ ਉਹ ਕੋਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਕ ਧਰਮੀ, ਸੱਚਾ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪਸਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਤਪ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਯੋਧਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਏ। ਉੱਥੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਤਲਵਾਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿਮ੍ਹਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਸ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਜਦ ਵੀ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ-ਮੂਲ ਲੈਣ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਤਪ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਿੰਸਾ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਝੁਕ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹਾਂ: ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੀਓ। ਦੰਡਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੈਰ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮਾਰਨਾ, ਹੇ ਵੀਰ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ, ਜੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਖੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਹੈ। ਕਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰ, ਕਿੱਥੇ ਜੰਗਲ? ਕਿੱਥੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ, ਕਿੱਥੇ ਤਪਸਿਆ? ਇਹ ਸਭ ਅਸੀਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲ ਕਰ ਬੈਠੇ ਹਾਂ; ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਮਨ ਘਟੀਆ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਵੋਗੇ, ਤਦ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਮੁੜ ਨਿਭਾਉਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਜਾਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਆਪਣੇ ਸੱਸ ਤੇ ਸਸੁਰ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਪਿਆਰ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ ਕਦੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖੋ, ਹੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਭੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਨਾਰੀ ਦੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਕਰਕੇ ਆਇਆ; ਭਲਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਕਰ ਲਵੋ। ਹੁਣ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ, ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਸੁਧੀਏ, ਉਹ ਬੜਾ ਹੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ, ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਧਨੁਸ਼ ਤਾਂ ਖਸ਼ਤਰੀ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਖੀ ਦੀ ਪਕਾਰ ਨਾ ਉਠੇ’? ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਉਹ ਆਪ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਹੇ ਡਰੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।