ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਆਪਣੀਆਂ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਘੁਕੁਲ ਵੰਸ਼ਜ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਚਲੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਅਧਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਏ, ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਪਾਪ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਰਾਘਵ, ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਵਧਣਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਨਾ ਹੀ ਆਉਣਗੇ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਰੀ ਵਲ ਵਾਸਨਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਹੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਧਰਮੀ, ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੋਵੇਂ ਪੱਕੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੀ ਇਹ ਆਤਮ-ਸੰਯਮਤਾ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਵੀਰ! ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਦੰਡਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਹੇ ਵੀਰ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਬਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਚਲਾਈਂ। ਕਿਉਂਕਿ, ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਧਨੁਸ਼ ਅੱਗ ਲਈ ਲੱਕੜ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇੱਕ ਧਰਮੀ, ਸਚੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪਸਵੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਇੰਦਰ, ਸ਼ਚੀਪਤਿ, ਯੋਧੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਇਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਤਲਵਾਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਤਪਸਵੀ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ; ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ-ਮੂਲ ਲੈਣ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹਾਂ: ਤੂੰ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵੈਰ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਖੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਜੰਗਲ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰੀਏ। ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ ਨੀਚ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਫਿਰ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਪਣਾਵੇਂਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਪੱਤ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜੀਊਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਆਪਣੇ ਸੱਸ-ਸੁਰੇ ਨਾਲ ਅੰਤਹਿਨ ਪਿਆਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖ, ਹੇ ਸੁਧਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਏ, ਤੇ ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੱਚ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਨਾਰੀ ਦੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਕਰਕੇ ਆਇਆ; ਤੇਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੋ ਚੰਗਾ ਸਮਝੇਂ, ਉਹੀ ਕਰ, ਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" ਇਹ ਸੀਤਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਸੁਧਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਏ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੂਝਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ 'ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਧਨੁਸ਼ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੁਕਭਰੀ ਪੁਕਾਰ ਨਾ ਉਠੇ?' ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਡਰਪੋਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਕਰਕੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।