ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿੱਧ ਸੰਪਾਤੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਲੰਘ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਜ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀ-ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੀ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਗੇਟ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਪੰਜ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਦੇ ਵਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਨੂਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੁਕਤ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਛਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਸੀਤਾ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਗਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਨਲ ਨੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਇਹ ਨਿੰਦਾ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਗ ਦੇ ਸਾਖੀ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਚਿੰਤਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਭਰਤ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਪੁਸ਼ਪਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਲਿਆ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਕੋਈ ਚੰਗਾ, ਸੁਖੀ, ਧਨਵਾਨ, ਧਰਮੀ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਭੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਡਰ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣੀ ਪਈ, ਤੇ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨ ਭੁੱਖ ਦਾ ਡਰ, ਨ ਚੋਰਾਂ ਦਾ; ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਸਭ ਲੋਕ ਸਤਯੁਗ ਵਰਗੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਹ ਕੀਤੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਲੱਖਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਧਨ ਵਿਧਵਾਨਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਈ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਵਰਣ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਦਸ ਸੌ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਕਚਾਤੁਰਤਾ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜ, ਵਣਿਕ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਣੀ ਤੇ ਵਾਕਪਟੂ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਜਹਨਵੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—"ਭਰਦਵਾਜ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਾਰ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਿਆਰੇ, ਘੜਾ ਰੱਖ ਦੇ, ਮੇਰਾ ਛਾਲਾ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਦੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਤਟ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।" ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਆਖਣ ਤੇ, ਵਿਧਵਾਨ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛਾਲਾ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸਯੰਮੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਨੇੜੇ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ, ਅਟੂਟ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੁਹਣਾ ਗਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ।