ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਰਾਧਾ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕष्ट ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ, ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਏ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰੰਭਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਬੋਲਿਆ; ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਦੂਰ, ਪਿਆਰੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਲਾਹ ਦੇਵੇਗਾ।” ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਮਾ, ਮੈਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚਲਾ ਜਾ; ਇਹ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਦਾ ਰੀਤ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਦੈਤ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਕੁਤਸਥਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵਿਰਾਧਾ— ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। “ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੱਡ ਖੋਦੋ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਲਈ ਖੋਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਦੇ ਕਰੂੜ ਕਰਤੂਤਾਂ ਲਈ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ “ਖੱਡ ਖੋਦੋ” ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ گردਨ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਫਾਵੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੱਡ ਵਿਰਾਧਾ ਦੇ ਪਾਸ ਖੋਦ ਲਈ। ਉਹ ਵਿਰਾਧਾ, ਜਿਸ ਦੀ گردਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਧਾ ਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵੱਡੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਰਾਧਾ ਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਖੁਦ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ, ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਵਿਰਾਧਾ ਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਜੰਗਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵਿਰਾਧਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਰਾਧਾ ਨੂੰ ਪਥਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮਦੇ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਹੁਣ ਪੰਜਵੀਂ ਸੰਖਿਆ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਵਿਰਾਧਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਵਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਤੇਜ਼ਸਵੀ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਜੰਗਲ ਕਠਿਨ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲੀ ਥਾਵਾਂ ਲਈ ਆਦੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।” “ਚਲ, ਅਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਕੋਲ ਜਾਈਏ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਵੇਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੁਤੀਆਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਪਹਿਨੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਛੁਹਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਕਈ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਵੇਖਿਆ। ਦੂਰੋਂ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਵਾਲੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ, ਸੁਫੈਦ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ, ਚੰਦ ਦੇ ਗੋਲ ਵਾਂਗ, ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਛਤਰੀ, ਵਧੀਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਧੀਆ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਹਥੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮਚੀਆਂ, ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ, ਵੇਖੀਆਂ। ਉਹ ਚਮਚੀਆਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹਿਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਬਹੁਤ ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵਤਾ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਦੇਵਤਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਾਸਵ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਰਥ ਦਿਖਾਇਆ। “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਰਥ ਵੇਖ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਪੁਰੂਹੂਤਾ ਦੇ ਉਹ ਘੋੜੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਘੋੜੇ ਹਨ।” “ਤੇ ਉਹ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜੇ-ਸੈਂਕੜੇ, ਕੰਡਲ ਪਹਿਨੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਫੜੇ।” “ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਬਾਂਹਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸੜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਲਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖੇ।” “ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਾਰ ਹਨ; ਸਾਰੇ, ਸੌਮੀਤ੍ਰਿ, ਇੱਥੇ ਪੱਚੀਸ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਖਦੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਹਨ।” “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹਿ, ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਨਾ ਲਵਾਂ ਕਿ ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਮੀਤ੍ਰਿ ਨੂੰ “ਇੱਥੇ ਰਹੋ” ਕਹਿ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥਾ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ, ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: “ਰਾਮ ਇੱਥੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈ ਚਲੋ; ਤਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।” “ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈ ਇੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਔਖਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ, ਵਿਰਾਧਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਵੇਖੀ।