ਰਾਮ, ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਕ ਰਹੀ ਤੇ ਵਜਰ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ ਬਰਛੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਈ ਉਹ ਬਰਛੀ, ਮਾਨੋ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਚੋਟੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਚੁੱਕ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸਮਝ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ।" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਇਹ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਘੁਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਸੋ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਘਮੰਡ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਭੈੜਾ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਐਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਸ਼ੁਭ ਜਾਨਵਰ, ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਸੱਪ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਗ। ਜਦ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖਿਆ, ਸੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਈ। ਉਹ ਚੀਖੀ, "ਇਹ ਰਾਮ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੱਚਾ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਲੱਖਣ ਸਮੇਤ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਚੀਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਣਗੇ—ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ! ਹੇ ਕਕੁਤਸਥੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੱਖਣ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਾਨੋ ਵਜਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਾਰਿਆ, ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੋੰਕਿਆ ਗਿਆ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਮਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਕਰੀਏ।" ਰਾਮ ਨੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਡਰਾਉਣੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਗੱਡਾ ਖੋਦ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਗੱਡਾ ਖੋਦੋ, ਅਤੇ ਆਪ ਵਿਰਾਧ ਦੇ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਿਰਾਧ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੁਸੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ।" "ਹੇ ਰਾਮ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੰਦਨ, ਧਰਮੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਵੈਦੇਹੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਵੀ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ; ਮੈਂ ਤੁੰਬੁਰੂ ਗੰਧਰਵ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਣ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਦ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ।'" "ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੰਭਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਹਾਰਾਜ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਣ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਧਰਮੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਦੂਰ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਲੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣਗੇ। ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਨੂੰ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚਲੇ ਜਾਓ; ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ ਵਿਰਾਧ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਗੱਡਾ ਖੋਦੋ, ਲੱਖਣ, ਇਸਦੇ ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵਿਰਾਧ ਦੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਫਿਰ ਲੱਖਣ ਨੇ ਕੱਸੀ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਗੱਡਾ ਖੋਦਿਆ। ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਨੇ, ਵਿਰਾਧ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਲਾ ਹੁਣ ਖੁਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਨ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਗੱਜਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਆਏ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਰਾਖਸ਼ਸ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਵਿਰਾਧ ਨੂੰ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਰਾਧ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਿਰਾਧ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।