ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀਆਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਹਥਿਆਰ—ਧਨੁ, ਬਾਣ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ—ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਜਦ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਵਿਰਾਧਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਆਕਰੋਸ਼ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਅਧਰਮੀ, ਪਾਪੀ ਹੋ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਵਿਰਾਧਾ ਹਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਭਾਵਾਨ ਨਾਰੀ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਦਾ ਖੂਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਵਿਰਾਧਾ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੜੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੇਖੋ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਚਰਿਤ ਰਹੀ, ਅੱਜ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੈਕੇਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਰੱਜਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ, ਅੱਜ ਉਸ ਮੱਧ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਛੂਹ ਲਿਆ, ਇਹ ਦੁਖ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ।” ਰਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰੋਣ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਅਜਗਰ ਵਾਂਗ ਸਿਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਸਹਾਇ ਦਿਖਦੇ ਹੋ; ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ?” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ, “ਅੱਜ, ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰਾਧਾ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣਾ ਵੱਜਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਤਾ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਵਿਰਾਧਾ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰਾਂਗਾ। ਮੇਰਾ ਬਾਣ, ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਹੋਏ ਤੜਪੇਗਾ।” ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਤੇ ਕਿਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?” ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛਤਾਛ ਦਾ ਉੱਤਰ ਰਾਮ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਦਿੱਤਾ। ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ!” “ਮੈਂ ਜਾਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸ਼ਤਹਰਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੈਨੂੰ ਵਿਰਾਧਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਬਰਾਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂ ਛੇਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਇਹ ਔਰਤ ਛੱਡੋ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਓ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜਿੰਦ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।” ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਵਿਰਾਧਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪਾਪੀ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ! ਤੂੰ ਮੌਤ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਹਿ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁ ਤਾਣਿਆ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰਾਧਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੱਤ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੰਖੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਣ, ਗਰੁੜ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਵਿਰਾਧਾ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ। ਉਹ ਬਾਣ, ਵਿਰਾਧਾ ਦੇ ਮੋਰ-ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾ ਉਤਰੇ। ਵਿਰਾਧਾ, ਜਖਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਭਾਲਾ ਉਠਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਿਆ, ਭਾਲਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਵਜ ਵਾਂਗ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵਿਰਾਧਾ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੱਸਿਆ, ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਪਿਆ; ਜਦ ਉਹ ਜਪਿਆ, ਤੇਜ਼ ਬਾਣ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਵਿਰਾਧਾ, ਆਪਣੇ ਵਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਭਾਲਾ ਉਠਾ ਕੇ, ਰਾਘਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਧਾਰੀ, ਨੇ ਭਾਲੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਲਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਲੈ ਕੇ ਵਿਰਾਧਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਰਸਤਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਰਾਤ ਦਾ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਜਾਵੇ।” ਵਿਰਾਧਾ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪਿਆ।