ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਝਪਕਣ ਵੀ ਨਾ ਪਾਈਆਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਵੈਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤਿ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਉੱਚ ਆਤਮਾ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤਪਸਵੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਏ। ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੋ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਘਵ!" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਾਂਗ, ਰਾਘਵ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਾਂ। ਚਾਹੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈਏ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਦੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਜਠਰ ਵਿਚ ਅੰਕੁਰ ਵਾਂਗ ਨਿਰਪੱਖ ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹੋਰ ਖਾਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਧਰਮੀ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਵੀ ਰਾਮ ਦੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਝੀਂਗਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਮਨੁੱਖ-ਭੱਖੀ ਦੇਖਿਆ—ਡਰਾਵਨਾ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਧੰਸੀ ਹੋਈਆਂ, ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ, ਪੇਟ ਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਸੁਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਸਮਾਨ, ਅਨੋਖਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਜੋ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਹਿਸ਼ਤ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ੇਰ, ਚਾਰ ਬਾਘ, ਦੋ ਭੇੜੀਆਂ, ਦੱਸ ਚਿਤਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਿਰ, ਜੋ ਸਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰੀ ਗੱਜ ਨਾਲ ਚੀਕਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਵਾਲਕਲਧਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ—ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਹੁਣ ਮੁਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹੋ, ਅਸਲ ਤਪਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸਦੇ ਹੋ?" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਕੌਣ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਪਾਪੀ, ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਭਰਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ? ਮੈਂ ਵਿਰਾਧਾ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇਸਤਰੀ ਬਣੇਗੀ।" ਅਤੇ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਲਹੂ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇੰਝ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਕੁਕਰਮੀ ਵਿਰਾਧਾ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਦਾ ਰੁੱਖ ਲਰਜ਼ਦਾ ਹੋਵੇ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਸੁੱਕੀ ਜੁਬਾਨ ਨਾਲ, ਕਿਹਾ, "ਦੇਖੋ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰੀ ਧਰਮਪਤਨੀ, ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤ ਵਿੱਚ ਪਲੀ, ਜਿਸਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅੱਜ ਜੋ ਕੁਝ ਕੈਕਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੈਕਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ, ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਬੈਠੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ, ਅੱਜ ਉਸ ਮੇਰੀ ਮੱਝਲੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਛੂਹਣਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵੀ ਗੁਆਉਣਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ।" ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਇੰਝ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਦਬੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹੋ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਭਾਵੇਂ ਆਉਟੇ ਹੋ ਕੇ। ਹੇ ਕਕੁਤਥ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ? ਅੱਜ, ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਰਾਧਾ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਹੜਾ ਗੁੱਸਾ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਵਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਵਿਰਾਧਾ ਉੱਤੇ ਵਰਛਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਵਜਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਤੀਰ, ਮੇਰੀ ਭੁਜਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿਉਂ, ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿਉਂ ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੜਪਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਪਏ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਫਿਰ ਆਵਾਜ਼ ਭਰੀ, ਜੰਗਲ ਗੂੰਜ ਉਠਾ, "ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?" ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਇਖਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਸੱਚੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ!