ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਤਪस्वੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ, ਨਾਜੁਕਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤੱਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਪस्वੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਲਕ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ, ਅਦਭੁਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੈਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਤਪਸਵੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤिथि ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਤਦੋਂ, ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤਪਸਵੀ, ਰਾਮ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਏ। ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ, ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੇਂਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ—" "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਇੰਦਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਾਂਗ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵਾਂ। ਚਾਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।" "ਅਸੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਸਦਾ, ਤੂੰ ਅਸੀਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜੋ ਗਰਭ ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀਏ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਣਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਭੇਂਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਿਆਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਝੀਂਗਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਮਨੁੱਖ-ਭੱਖੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ, ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ, ਪੇਟ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸੁੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਸਮਾਨ, ਲੰਮਾ, ਵਿਅੰਗ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਾਲੇ ਵੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਗਿੱਲੀ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਿੰਘ, ਚਾਰ ਬਾਘ, ਦੋ ਭੇੜੀਆ, ਦਸ ਚਿਤਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸੀਸ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਿੰਗ ਲੱਗੇ ਤੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ 'ਤੇ ਚੁਭਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵੱਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਤੇ ਛਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਹੁਣ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਤਪਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ?" "ਕੌਣ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਪਾਪੀ, ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੇ? ਮੈਂ ਵਿਰਾਧਾ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਇਸ ਭਾਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।" "ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਖੂਨ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਸ਼ਟ, ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਦੇਖ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ—" "ਇਹ ਸਭ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਅੱਜ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਹ ਜੋ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਹੀ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ, ਬੜੀ ਦੂਰ-ਅੰਦੈਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਅੱਜ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮੱਧਲੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਬੈਠੀ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਛੂਹ ਲਿਆ, ਨਾ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗੁਆਉਣਾ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ।" ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਆਉਂਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਸੰਕੁਚਿਤ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਫੁਫਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਿਸਦੇ ਹੋ; ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਦੁਖ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਅੱਜ, ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਰਾਧਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਮੈਂ ਕਦੇ ਭਰਤ ਵਲ ਰਾਜ ਲਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਰਾਧਾ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਤੀਰ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੀਨੇ ਨੂੰ ਵੇਧੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈ ਕੇ ਤੜਪੇ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਿਆਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਫਿਰੋਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?" ਉਸ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ, ਇਖਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਗਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।