ਜਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਤਪस्वੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਭ ਮੰਗਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਤਪस्वੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਨਰਮੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਤਪस्वੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵਲ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਝਿਪਕੇ, ਤੱਕਦੇ ਰਹਿਣ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਤਪस्वੀ, ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਬੈਠਾ ਕੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਅੱਗ ਵਾਂਗੂ ਤਪਸਵੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆਏ। ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਮੰਗਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਭੇਟਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਿਅਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਘਵ ਹੋ।" ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਾਂਗ, ਰਾਘਵ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੋ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ।" "ਅਸੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ; ਸਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਸੀਂ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਗਰਭ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆਯੋਗ, ਤਪ ਦੇ ਧਨੀ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁੱਰਸ਼, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰੰਯਕਾਂਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵਾਲੀ ਦਿਸਾ ਵਲ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਝੀਂਗਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਮਨੁੱਖ-ਭਖਸ਼ਕ, ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਡੰਗਰ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਧੰਸੀ ਹੋਈਆਂ, ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ, ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪੇਟ, ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਅਕਰਤ ਅਤੇ ਲੰਬਾ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਜ਼ਾ ਚੀਤੇ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਗਿੱਲੀ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਸੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੈੜਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਿੰਘ, ਚਾਰ ਚੀਤੇ, ਦੋ ਭੇੜੀਆ, ਦੱਸ ਚਿੱਤਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਿਰ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਿੰਗ ਸੀ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਦਹਾੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ, ਮਾਨੋ ਕਾਲ ਆਪ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਛਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼, ਬਾਣ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਤਪਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਇਸ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸਦੇ ਹੋ?" "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਪਾਪੀ, ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੇ? ਮੈਂ ਵਿਰਾਧਾ ਹਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਇਸ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।" "ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਖੂਨ ਪੀਂ ਲਵਾਂਗਾ।" ਐਸਾ ਉਹ ਦੁਸਟ, ਮੰਦਬੁਧਿ ਵਿਰਾਧਾ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਦਾ ਪੌਦਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਸੁੱਕੀ ਜੁਬਾਨ ਨਾਲ, ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਤਚਰਿੱਤਰ ਰਹੀ, ਅੱਜ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਅੱਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ। ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸਤੇ ਲਾਲਚੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਬੈਠੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ, ਅੱਜ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮੱਧਲੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਬੈਠੀ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਛੂਹਣਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗੁਆਉਣਾ ਵੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ।" ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਪਰ ਸਯੰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਫੁਫਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਖਿਅਕ ਹੋ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹੋ; ਹੇ ਕਕੁਤਥ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ?" "ਅੱਜ, ਮੇਰੇ ਬਾਣ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਰਾਧਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਖੂਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਗੇਗਾ। ਜੋ ਗੁੱਸਾ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਤਾ ਵਾਸਤੇ ਰਾਜ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹੀ ਗੁੱਸਾ ਵਿਰਾਧਾ ਉੱਤੇ ਵਰਤਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਬਾਣ, ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਛਾਤੀ ਤੇ ਜਾ ਵੱਜੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਦੇਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋੜਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ ਵਿਰਾਧਾ ਨੇ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?