ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿਸੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਬੜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ—ਉਥੇ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਫਲਾਂ ਤੇ ਕੰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ, ਛਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ੍ਰਿਗ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਪਹਿਨਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਜਸ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਥਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਲੋਕ ਹੋਵੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਜਪ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰੋਚਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਨੂੰ ਰਾਮ, ਜੋ ਬੜੇ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਏ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ। ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਲਾਵਣਯ, ਨਰਮੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ, ਅੱਖਾਂ ਝਪਕਣ ਤੱਕ ਭੁੱਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਥੇ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤਿਥੀ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਗਨਿ-ਸਮਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਧਰਮਾਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਹੋਰ ਉਪਕਾਰ—all ਕੁਝ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਹੋ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ।" "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ; ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ।" "ਅਸੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸਾਡੀ, ਜੇਹੜੇ ਅਸਕਤ ਅਤੇ ਤਪਸ੍ਵੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹਾਂ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਪੱਸਵੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਬਰ, ਰਾਮ ਦੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਆਤਿਥਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਸੂਰਜ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਜਦ ਉਹ ਤਿੰਨੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਝੀਂਗਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ, ਪੇਟ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਫੂਲਾ ਹੋਇਆ, ਸਰੀਰ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਭੈਣਕ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਵੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭੀਜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ੇਰ, ਚਾਰ ਬਾਘ, ਦੋ ਭੇੜੀਆਂ, ਦੱਸ ਚਿਤਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਿਰ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਅਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ, ਧਰਤੀ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਛਾਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਸਮੇਤ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ ਹੋ?" "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਪਾਪੀ, ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੇ? ਮੈਂ ਵਿਰਾਧਾ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।" "ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਖੂਨ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਰਾਧਾ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ। "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਸੁਖਮਈ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ, ਮੇਰੀ ਧਰਮਪਤਨੀ, ਅੱਜ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਪਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ—" "ਸਭ ਕੁਝ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਅੱਜ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ; ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ, ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ; ਅੱਜ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮੱਝਲੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਬੈਠੀ।" "ਮੈਨੂੰ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਛੂਹਣਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗੁਆਉਣਾ ਵੀ ਇੰਨਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ।" ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਉਸਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਰੁੱਕ ਗਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਪ ਫੁਫਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸਹਾਇ ਦਿਸਦੇ ਹੋ; ਹੇ ਕਕੁਤ੍ਸਥ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ?