ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਆੰਗਣ ਸਦਾ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਣ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉੱਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਥੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯਜਨ-ਕੁੰਡ, ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਛਿੱਲੀਆਂ, ਪਾਤਰ, ਹਿਰਣ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਸਮਿੱਧਾਂ, ਘੜੇ, ਫਲ ਅਤੇ ਕੁੰਦਰੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਜੰਗਲੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਚੰਗੇ ਨਸੀਬ ਵਾਲੇ, ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਹਵਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਨਾਦ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੋਖਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਉਥੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦੇ ਜੋ ਫਲ ਤੇ ਕੁੰਦਰੇ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਛਾਲਾਂ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਪਹਿਨਦੇ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਆਹਾਰ-ਵ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਨਾਦ ਦੀ ਗੂੰਜ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਆਏ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਚੰਗੀਆਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ, ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਨਰਮੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੈਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਝਪਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਵੈਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ-ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਲੈ ਆਏ। ਫਿਰ, ਰਸਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤਪਸਵੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆਏ। ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਚੰਗੀਆਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਮਹਾਨ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ।" "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ, ਰਾਘਵ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਓ। ਚਾਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ।" "ਅਸੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਸਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਸੀਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਤਪ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਾਮ ਦੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰਾ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਚੀਕਦੇ ਸਨ, ਸਿਰਫ਼ ਝੀਂਗਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਮਨੁੱਖ-ਭੱਖੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ, ਪੇਟ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸੁੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੇਹੱਦ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ, ਉੱਚੀ, ਵਿਅੰਗੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਹਾਲੇ ਵੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਸੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ, ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ੇਰ, ਚਾਰ ਵਾਘ, ਦੋ ਭੇੜੀਆ, ਦਸ ਚਿਤਲ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਿਰ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਿੰਗ ਸੀ ਤੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਲਿਪਤਾ ਸੀ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਤੇ ਛਾਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਤਪਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਔਰਤ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ?" "ਕੌਣ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਪਾਪੀ, ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੇ? ਮੈਂ ਵਿਰਾਧਾ ਹਾਂ, ਇਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਇਸ ਭਾਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ, ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਨਾਰੀ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।" "ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਖੂਨ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇੰਝ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਰਾਧਾ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਡਰ ਕਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਦਾ ਪੌਦਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਸੁੱਕੀ ਜੁਬਾਨ ਨਾਲ, ਆਖਿਆ: "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰੀ ਧਰਮਪਤਨੀ, ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ—" "ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਅੱਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਹੈ।