ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਆੰਗਣ ਸਦਾ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਈ ਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਅਕਸਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੋਲ਼ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ, ਚਮਚ, ਪਾਤਰ, ਮ੍ਰਿਗ-ਛਾਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਘੜੇ, ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਮ ਤੇ ਹਵਨ ਹੁੰਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਨਾਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜਦੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਯੰਯਮੀ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦੇ, ਜੋ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਂਦੇ, ਛਾਲ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਦੇ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਨਿ ਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਆਹਾਰ ਵਾਲੇ ਉੱਚਕੁਲ ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨਾਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਆਏ, ਤਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਮ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਇਆ, ਲਾਵਣਯ, ਨਰਮੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਨਿਗਾਹਾਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਝਪਕੇ, ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਉੱਚਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿਥੀ ਵਜੋਂ ਲੈ ਆਏ। ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਅੱਗ-ਵਰਗੇ ਤਪਸਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆਏ। ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਬੋਲੇ: "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੋ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ।" "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ, ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਰੱਖਿਆ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਚਾਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ।" "ਅਸੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੰਡ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ; ਹਮੇਸ਼ਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਸਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤਪ ਦੇ ਧਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।" ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਯਥਾ ਯੋਗ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਅਤਿਥਿ ਸਤਿਕਾਰ ਲੈ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਸਿਰਫ਼ ਜੂਣਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਮਾਨਸਾਹਾਰੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੂਂਖਾਰ ਜਾਨਵਰ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗਹਿਰੀਆਂ, ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ, ਪੇਟ ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਵਿਗੜਿਆ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ, ਲੰਮਾ ਤੇ ਵਿਅਕਤ, ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੈਣਕ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ੇਰ, ਚਾਰ ਵਾਘ, ਦੋ ਭੇੜੀਏ, ਦਸ ਚਿਤਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਿਰ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਿੰਗ ਤੇ ਚਰਬੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਸੂਈ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ-ਮੌਤ ਆਪ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਛਾਲ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਮੁਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ, ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਇਸ ਡੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ ਹੋ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਤਪਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਇਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ?" "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਪਾਪੀ, ਅਧਰਮੀ, ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੇ? ਮੈਂ ਵਿਰਾਧਾ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।" "ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਖੂਨ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇੰਝ ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਪਾਪੀ ਵਿਰਾਧਾ ਬੋਲਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਮੰਡ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਡਰ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੰਬਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁੱਕੀ ਜੁਬਾਨ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰੀ ਧਰਮਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਤਕਰਮ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਵਿਰਾਧਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਗਈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਦੀ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਇੱਛਾ ਸੀ...