ਇਕ ਦਿਨ, ਇক্ষਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਸੁਨੇਹਾ ਆਇਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਛਾ ਗਈ। ਉਹ ਇੰਝ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ, ਤੇਜਸਵੀ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਰਘ੍ਯਾ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯਾ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੇਰੀਅਤ, ਸ਼ਹਿਰ, ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਦੇਸ਼, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਤੇ ਪਾਸਲੇ ਵੈਰੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਦੀ ਵੀ ਖੇਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਿਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਥਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਆਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਆਚੀ ਚੀਜ਼ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ—ਇਹ ਆਨੰਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਦੇਸ਼ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਬੜੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਰਾਤ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਗਈ। ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘੜੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋ?" "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਦਿਓ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਹੋ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਏ ਹਨ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਨਿਮਰ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਝਲਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਆ ਗਈ। ਹੁਣ, ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰੀ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਐਸਾ ਚਰਿਤਰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਵੀ ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿਰਣੈ ਹੈ, ਜੋ ਕੰਮ ਮੈਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਸਚਾ ਰਹਿ।" "ਮੈਂ ਇੱਕ ਵ੍ਰਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਦੋ ਦੈਤ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਦੈਤ—ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ—ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਯਜ੍ਯ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਥੱਕ ਕੇ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਹਾਲਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਸਲ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਵਾਲ ਕਾਂਵੇਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਦੇ ਦੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨ ਖ਼ਿਆਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਦੈਤ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਦੈਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹਨ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਦੋ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਮਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਦੋ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਸਲ ਹੈ।" "ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਅਡੋਲਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਦੇ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ—ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਅੱਗੇ—ਸਲਾਹ ਕਰ ਲੈ। ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਅਸਕਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ। ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸਿਰਫ਼ ਦੱਸ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ ਨੈਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਯਜ੍ਯ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਛਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠਾ, ਤੇ ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਬੜੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ।