ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਗਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਹੁਮਾਂ ਦਿਤੀਆਂ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡਦੀ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਲਾਲੀ, ਕਬੂਤਰ ਦੇ ਪਿੰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗੀ, ਦਿਸਣ ਲੱਗੀ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘਣੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਦੁਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਲੁਕ ਗਈਆਂ। ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਿੱਚ ਲਪਟੀ ਹੋਈ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਗਦੀ ਦਿਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਵਿਧਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਤੀ: "ਹੁਣ ਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਥਿਲੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ; ਤੂੰ ਦਿਵਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।" ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਧੀ ਵਰਗੀ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਜ ਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਰਾਘਵ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਕਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਤਰੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ—ਰਿਸ਼ੀ-ਸਤਰੀ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦਾਨ: ਕਪੜੇ, ਗਹਣੇ, ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਦੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਧਰਮਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ-ਭਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹਨ ਜੋ ਖੂਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਜੀਵ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਚੀ ਹੋਈ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੰਥ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਅਸੀਸ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 119ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲ्मीਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਕਾਵ्य ਹੈ। ਹੁਣ ਆਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ, ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸੂਰਜ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਆੰਗਣ ਸਦਾ ਸਾਫ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਕਈ ਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਸਦਾ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਗਨ-ਕੁੰਡ, ਚਮਚ, ਭਾਂਡੇ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਛਾਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਲੱਕੜ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲੀ ਦਰਖ਼ਤਾਂ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ। ਯਗਨ-ਹਵਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ, ਜੋ ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾਂਦੇ, ਛਾਲ ਤੇ ਕਾਲੀ ਹਿਰਣ ਦੀ ਛਾਲ ਪਹਿਨਦੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਸੁਧ ਖੁਰਾਕ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ। ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਭਾਗਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਦਿਵਯ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਏ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਉਸ ਧਰਮਕ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਚੰਦ ਉਗਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਲਪਸ਼ੀਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਅਸੀਸਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਉਸ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਨਜਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ। ਉਥੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮਕ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਰਖ—" "ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਦਰਯ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਂਗ, ਰਾਘਵ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਪੂਜਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ, ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ। ਚਾਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈਏ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ।" "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੀਂ ਦੰਡ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ; ਸਦਾ, ਤੂੰ ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜੋ ਜਣਨ-ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੇ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਨਿਧਾਨ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਫਲ, ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਕਥਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ, ਤੇ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪੜਾਅ ਵਲ ਵਧਣ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ।