ਜਦ ਸੂਰਜ ਢਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਤਪस्वੀ ਆਪਣੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਹਜੇ ਵੀ ਤਰ ਬਰਤਨ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਹੋਮ-ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਪਵਨ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ ਹਵਨ ਦੀ ਲਾਲੀ ਮਿਲੀ ਧੂੰਆਂ, ਜੋ ਕਬੂਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਘਣੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਪਰ ਡਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇੰਨਾ ਕਿ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਦੂਰਲੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦ ਕਿ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਰਾਤ ਨੇ ਪੂਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਸੀਤਾ! ਤਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਸਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਚੰਨਣ ਦੀ ਚਾਦਰ ਓੜ੍ਹਿਆ ਚੰਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਮੈਥਿਲੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ, ਤੇ ਇਸ਼ਵਰੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ," ਉਹ ਆਖੀ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵ-ਕਨਿਆ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਰਘੁਕੁਲ-ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸਜਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਦੀ ਮਮਤਾ ਭਰੀ ਭੇਟ ਤੇ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ—ਕਿਵੇਂ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਰਾਮ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਥਿਲੀ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਇਸ ਆਦਰ-ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਤ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਸਵਾਗਤ ਪਾ ਕੇ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਅੱਗ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਹਿਮਚਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਸ ਮਹਾ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਖੂਨ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਜੀਵ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਤਪਸਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੁਝ ਬਚਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" "ਇਹ ਉਹ ਰਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਤੂੰ ਇਸ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ।" ਇਉਂ, ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਅਸੀਸ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 119ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗ। ਉਥੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ਼ਵਰੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਤ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਆੰਗਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਸੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਹਰਣਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ। ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ, ਚਮਚ, ਪਾਤਰ, ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਕਲਪ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਜਲ-ਘੜੇ, ਜੰਗਲੀ ਫਲ-ਮੂਲ, ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰੱਖ਼ਤ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਵਨ ਤੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਿਮਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸੰਜਮੀ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦੇ, ਜੋ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਂਦੇ, ਛਾਲ ਤੇ ਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਪਹਿਨਦੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ-ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ। ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਆਹਾਰ ਵਾਲੇ ਉੱਚਕੁਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ। ਉੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ। ਮਹਾਨ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵੇਖੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਇਸ਼ਵਰੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹर्षਤ ਹੋਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਦੇਹ, ਉਸਦੀ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰੀ, ਸੋਹਣਪ, ਨਜ਼ਾਕਤ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਝਪਕੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਥੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਰਘੁਕੁਲ-ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੱਤੀ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਲੈ ਗਏ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਉੱਚਕੁਲ ਤਪਸਵੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਲਈ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਸੀਸ ਦੇ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਰਾਮ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਹੋ। ਰਾਜਾ, ਦੰਡ-ਧਾਰੀ, ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਾਗ, ਰਘੁਕੁਲ-ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਰੱਖਿਆ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਚਾਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈਏ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਦੰਡ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਸਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਜੋ ਅਗਨਿ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਵਰਗੇ ਹਾਂ, ਧਰਮ-ਸੰਪੰਨ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਉੱਚਕੁਲ ਤਪਸਵੀ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਆਦਰ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।