ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ’ਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਜੋਰਦਾਰ ਧੁੰਮਾਕਾ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਗੱਜ ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗ ਪਵੇ। ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਤ੍ਰ ਉਚਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਕੁਝ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਸਰੇ, ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਸੁੰਦਰ ਉਰਮਿਲਾ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਖੁਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਯੰਵਰ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੧੮ਵੇਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਚੁੰਮੀ ਦਿੱਤੀ। "ਤੂੰ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੂਰਾ ਸੁਣ ਲਿਆ ਕਿ ਸਵਯੰਵਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।" "ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਦਿਨ ਭਰ ਖੁਰਾਕ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰੇ, ਹੁਣ ਸੁੱਤਣ ਲਈ ਵੱਸ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਅਜੇ ਤਾਜ਼ਾ ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਨਿਯਮਤ ਹਵਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਹੋਮ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੇ, ਜੋ ਕਬੂਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਲਾਲੀ ਮਾਰਦਾ ਸੀ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਉੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਘੱਟ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਘਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ, ਇਸ ਦੂਰਲੇ ਜੰਗਲ 'ਚ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ। ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨ੍ਹਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹ ਆਈ ਹੈ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਿਚ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾ; ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ, ਪਿਆਰੀ ਧੀਏ, ਜੋ ਇਸ਼ਵਰੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵ ਕੁਲ ਦੀ ਧੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਰਾਘਵ ਰਾਮ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਉਪਹਾਰ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਤਪਸਵਿਨੀ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਪਿਆਰ, ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਐਸੇ ਆਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਰਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੰਘ—ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ, ਧਰਮੀ ਤਪਸਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। "ਹੇ ਰਾਘਵ! ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਖੂਨ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਘਵ! ਇਹ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕੁਝ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਇਹ ਉਹ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਲ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਘਵ—ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ—ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੧੯ਵੇਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਅਰੰਨਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵਯ ਤੇਜ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਆੰਗਣ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਨਿੱਤ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ, ਚਮਚ, ਪਾਤ੍ਰ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ, ਫਲ ਅਤੇ ਕੁੰਦਰੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਹਵਨ ਅਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਉੱਚੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਸੰਯਮੀ ਤਪਸਵੀ ਵੱਸਦੇ, ਜੋ ਫਲ ਅਤੇ ਕੁੰਦਰੇ ਖਾਂਦੇ, ਛਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗ ਛਾਲ ਪਹਿਨਦੇ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਥਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੇਖਿਆ। ਤਦ, ਦਿਵਯ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਵਿਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਉਸ ਸਤਵਿਕਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।