ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਬੇਸੰਤਾਨ ਸਨ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ, ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੈ," ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, "ਇਹੀ ਠੀਕ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤੇਰੀ ਧੀ ਹੈ।" ਇਸ ਵਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਸਤਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂਵਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਵਿਆਹ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਧਨ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ, ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜੇਕਰ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਇੱਜ਼ਤ ਵਿਚ ਘਾਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤੈਰਾਕ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪੁੱਜ ਸਕੇ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਮਹਿਲਾ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੋਚਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਵਰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਸਵਯੰਵਰ ਰਚਾਂਗਾ।" ਉਸਦੇ ਮਹਾਨ ਯਗ ਵਿਚ, ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਅਖੁੱਟ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤਰਕਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਚਾਹੇ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਜਤਨ ਕਰ ਲੈਣ, ਚੁੱਕਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਰਾਜੇ ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਅੱਗੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਣੇਗਾ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੇਗਾ—ਇਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਰਤ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੁੱਕਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਘਵ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਯਗ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਉਥੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਵੀ ਧਨੁਸ਼ ਵਿਖਾਓ।" ਸੰਤ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆਇਆ; ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪਲਕ ਝਪਕਦੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜਲਦੀ ਹੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤਣ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਤਾਣਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ; ਉਸਦੀ ਧੁਨੀ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਜਲ ਪਾਤਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਸੋਹਣੀ ਉਰਮਿਲਾ, ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਖੁਦ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੧੮ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਰਚਨਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲਿਆ। "ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸਾਫ਼, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਪੂਰਾ ਸਵਯੰਵਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣਿਆ, ਹੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਲੁਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਸੰਝ ਵੇਲੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਨ ਭਰ ਚੁਗਣ ਲਈ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਹੁਣ ਸੁੱਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਹਜੇ ਭੀਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਕਮੰਡਲ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਨਮੀ ਨਾਲ ਭੀਗੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਹਲਕੀ ਲਾਲੀ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆ ਉਠ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਰਲੀਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਘਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਪਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ। ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੀਰਥ-ਸਥਲਾਂ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਾ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚਾਨਣ ਦੀ ਚਾਦਰ ਓੜ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਜਜਾ ਕਰ; ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ, ਹੇ ਲਾਡਲੀ, ਆਪਣੇ ਇਲਾਹੀ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਕਨਿਆ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਰਾਮ ਵਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਰਾਘਵ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦਾਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ—ਤਪਸਵਿਨੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਦਾਨ: ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਬੜੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।