ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸੀਤੇ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸਵਯੰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪ ਜੀਤੀ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਧਰਮਵਤੀ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੁਣੋ,” ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਮੈਥਿਲਾ ਦੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਜਨਕ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਖੇਤ ਜੋਤ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਉੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਰੇ ਪਿਤਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਬੇਔਲਾਦ ਸਨ, ਪਰ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘ਇਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੈ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਿੰਚਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਅਮਾਨਵੀਂ ਵਾਣੀ ਆਈ, ‘ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਹੈ।’ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮਣੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਮਾਂ-ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਵਿਆਹ ਜੋਗ ਹੋਈ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜੇ ਪੁੱਤਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਸਹਿਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿੰਦਿਆ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਮਹਿਲਾ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਨਹੀਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਚਿਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ ਕਿ ‘ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਸਵਯੰਵਰ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ।’ ਇਕ ਵੱਡੇ ਯਗ੍ਯ ਵਿਚ, ਮਹਾਬਲੀ ਵਰੁਣ ਨੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਅਖੁਟ ਤੀਰ-ਭੰਡਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਹਿਲਾਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਰਾਜੇ ਉਸਨੂੰ ਮੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, ‘ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਾਣ ਲਵੇ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਪਰਤ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੁੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਘਵ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਯਗ੍ਯ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਉਥੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ‘ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁਸ਼ ਵਿਖਾਓ।’ ਇਸ ਤੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਲਕ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਲਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਚੋਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਲ ਪਾਤਰ ਚੁੱਕਿਆ। ਪਰ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸੱਸ ਸਹਿਤ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਉਰਮੀਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਲਈ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਆਦਰਨੀਯ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੰਮਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ ਸਾਫ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਸੀ; ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਸਵਯੰਵਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਹਾਂ।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਆ ਗਈ ਸੀ; ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਜੋ ਦਿਨ ਭਰ ਚੁਗਣ ਲਈ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ, ਹੁਣ ਸੁੱਤਣ ਲਈ ਵੱਸ ਗਈਆਂ। ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਹਲੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਘੜੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹਵਨ ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ, ਤਾਂ ਧੂੰਆਂ, ਜੋ ਕਬੂਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਸੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਰੁੱਖ ਘਣੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ। ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਸੀਤੇ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਚਾਂਦਨੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਿਚ ਲਿਪਟਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ‘ਚ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ।