ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਰਗ ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਇੱਥੇ ਭਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲੀਦ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਚਲ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। venerable ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਰਾ ਆਤਿਥਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜੀ ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕੀਤਾ। ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਧਰਮਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਜਦੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪਿਆ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਫਲ ਉਪਜਾਏ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵਹਾਇਆ। ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਚਿਤ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਦਸ ਦਿਨ ਦੀ ਰਾਤ ਰਚੀ, ਤੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੀ।” ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ।” ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ,” ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਤੂੰ ਸੁਣ ਲਿਆ; ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲ।” ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਵਧੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਝੁਰੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀ, ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੀ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਪਰਚਯ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਸੁਆਲ ਪੂਛਿਆ। ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, “ਧੰਨ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧ, ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਵਿਭਵ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਈਂ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਸੌਭਾਗ ਹੈ। ਪਤੀ ਚਾਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਨੇਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਟ, ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਪਤੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਚਾਹੇ ਮੰਦਚਰਿਤਰ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਧਨਹੀਨ ਹੋਵੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ ਕਿ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ; ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਅਖੰਡ ਫਲ। ਪਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਮਹਾਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਜਾਂ ਅਵਗੁਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੰਦਿਆ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਧਰਮਮਾਰਗ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿ, ਧਰਮਪਤਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ, ਇਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਮਿਲੇਗਾ।” ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਮਾਤਾ, ਇਹ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ; ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਪਤੀ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੇਕ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ, ਦਇਆਲੂ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ! ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਜੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਰਾਮ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਇਕੱਲੇ ਤੇ ਭੈਣਾਵਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਮੇਰੀ ਸਾਸ ਨੇ ਜੋ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੇਰੇ ਸਮੇਂ, ਅੱਗ ਅੱਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਨ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਤਾਜਗੀ ਪਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਤਪੱਸਿਆ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।