ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਰਾਘਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗਤ ਸਮੇਤ ਆਸ਼੍ਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਟੋਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਗਿਆ, ਮੁਖੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਰਾਘਵ ਜੀ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਉਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਤ-ਮੁਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਘਵ ਜੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ 116ਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸੰਤ-ਮੁਨੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਛੱਡ ਗਏ, ਰਾਘਵ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਭਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਵਿਅਥਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡेरा ਲਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜਮੀਨ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਚਲ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਚੰਗਾ ਰਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਹ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਸਮੇਤ, ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; venerable ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਸਾਰਾ ਆਤਿਥਿ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਭੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਰਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਮਿਲੋ, ਜੋ ਉੱਚ ਭਾਗ ਵਾਲੀ ਤਪਸਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਗੁਣ ਦੱਸੇ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਗਲੇ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਾਰਨ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਜੜ-ਫਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਚਲਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਕੜੀ ਆਚਾਰ-ਵਿਦੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਦਸ ਦਿਨ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਬਣਾਈ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ। ਵੈਦੇਹੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲੋ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਉਮਰਦراز ਅਤੇ ਸਦਾ ਰੋਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਨਸੂਯਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜानी ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੰਝ ਕਿਹਾ, ਰਾਘਵ ਨੇ "ਜੀ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ" ਕਹਿ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਕਹੇ: "ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਲਦੀ ਤਪਸਵੀ ਕੋਲ ਜਾਓ।" ਰਾਘਵ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਉਮਰਦراز ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਪਤਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਝੁਰੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਉਮਰਦراز, ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੀ ਹੋਈ, ਪਵਨ ਵਿੱਚ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਾਂਗ ਕੰਪਦੀ ਸੀ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੱਸਿਆ। ਵੈਦੇਹੀ, ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਖੇਰੀ ਪੁੱਛੀ। ਫਿਰ, ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਾਣ-ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵੈਭਵ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਈ ਹੋ; ਭਾਗ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੋ।" "ਚਾਹੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਤਕਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਪਤੀ ਮੰਦ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਚਲਾਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ; ਹਰ ਥਾਂ ਉਹ ਉਚਿਤ ਹੈ, austerity ਦੇ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਵਾਂਗ।" "ਪਰ ਮੰਦ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪਤੀ ਵਿਚ ਗੁਣ ਜਾਂ ਅਵਗੁਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਝ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਜੋ ਅਸਮਝ ਆਚਰਨ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੰਦ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਗੁਣਵਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ, ਪਤੀ-ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਪਤਿਵਰਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਾਥੀ ਬਣੋ; ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਮਿਲੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ 117ਵਾਂ ਸਰਗਾ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਇੰਝ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਇਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ। "ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ, ਇਹ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੋ; ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਪਤੀ ਹੀ ਔਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਆਚਰਨ ਚੰਗਾ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵਿਰਾਮ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ। ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ, ਦਇਆਲੂ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੇਵਾ ਹੋਰ ਵਧੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨਾਲ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਲ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਵੀ, ਰਾਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖੀ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਈ, ਮੇਰੀ ਸਾਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਬਚਨ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫਾਇਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ, ਸੰਤ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿਚ, ਧਰਮ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ, ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।