ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵਾਸਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆਸਾ-ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁਝ ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅਧਰਮੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਜੋ ਚੁਪਚਾਪ ਆ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਧਰਮੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮਚੀਆਂ ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਚੁਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਹਵਨ-ਅਗਨੀਆਂ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵੀ ਫੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਧਰਮੀ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚੱਲਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਰਾਮ ਜੀ," ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਵਲੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ-ਫੂਟ ਬਹੁਤ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪੁਰਾਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਖਰ ਨੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਅਨਿਆਯ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪ੍ਰੀਤਮ," ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।" "ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਦੇਹ ਰਹੇ, ਉਸ ਲਈ—even ਜੇ ਉਹ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ—ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਅੱਜ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ।" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ। ਆਖਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਵਿਦਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ, ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ, ਭਾਵੇਂ ਆਸ਼ਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸਥਾ-ਵਾਨ ਸਾਥੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 116ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਵਾਸ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। "ਇੱਥੇ ਭਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਭਰਤ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੈਲ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਖਿਆਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। venerable ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਖੁਦ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ (ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ) ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਅਤਿਥੀ-ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪਤਨੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਆਈ ਸੀ, ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ—ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਧਰਮ-ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਅਨਸੂਆਯਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰੋ।" ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਅਨਸੂਆਯਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਤਾਈ। "ਜਦੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁਕਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਅਨਸੂਆਯਾ ਨੇ ਜੜਾਂ-ਫਲ ਉਪਜਾਏ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਾਇਆ।" "ਉਹ ਤੀਬਰ ਤਪ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" "ਅਨਸੂਆਯਾ, ਜੋ ਵਰਤ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ, ਨੇ ਇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਦਸ ਦਿਨ ਦੀ ਰਾਤ ਬਣਾਈ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਰਾਮ!" "ਵੈਦੇਹੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਅਨਸੂਆਯਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ।" ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਇਹ ਵाणी ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਚਨ ਆਖੇ: "ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ; ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਜਲਦੀ ਆਸਥਾ-ਵਾਨ ਅਨਸੂਆਯਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਓ।" ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਧਰਮ-ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪਤਨੀ ਅਨਸੂਆਯਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਝੁਰੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਬੁੱਢੀ, ਸਫੈਦ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੀ ਸੀ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਵਤੀ ਹੈ, ਨੇ ਅਨਸੂਆਯਾ ਨੂੰ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ। ਅਨਸੂਆਯਾ ਨੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਨੰਦ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਦਇਆਲੂ ਵਚਨ ਆਖੇ: "ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।" "ਸੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਾਨ ਤੇ ਸੰਪਤੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੋ; ਭਾਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।" "ਚਾਹੇ ਪਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਅਧਰਮੀ ਜਾਂ ਧਰਮੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਚਾਹੇ ਪਤੀ ਮੰਦ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਇੱਛਾ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਜਾਂ ਸੰਪਤੀ-ਹੀਨ ਹੋਵੇ, ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੀ ਔਰਤ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ, ਵੈਦੇਹੀ; ਹਰ ਥਾਂ, ਪਤੀ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪ-ਫਲ ਅਖੁੰਨ ਹੈ।" "ਪਰ ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਔਰਤਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਗੁਣ ਜਾਂ ਅਵਗੁਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਪਤੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਮੈਥਿਲੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਗਲਤ ਚਾਲ-ਚਲਣ 'ਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਿੰਦਿਆ ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਗਿਆਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ, ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵੋ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ-ਧਾਰੀ ਜੀਵਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ, ਪਤੀ-ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਧਰਮ-ਵਾਨ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਧਰਮ-ਸਾਥੀ ਬਣੋ; ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਮਿਲੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 117ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਯਣ, ਵਲਮੀਕਿ ਜੀ ਵਲੋਂ ਰਚੀ ਗਈ।