ਰਾਮ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿਸੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਚਰਨ ਤੋਂ ਹਟ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ? ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਅਣਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਚਰਨ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕੋਈ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ? ਇਸ ਉੱਤੇ ਉਮਰ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਹੋਏ, ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜੋ ਬੁੱਢੇਪੇ ਕਰਕੇ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਰਿਤ੍ਰਤਾ ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਵਿਅਚਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਰੇ?" "ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਖ਼ਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦੈਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਦੈਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਡਰ, ਨਿਰਦਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਦੁਸਟ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸਿਆ ਹੈਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਘਟਿਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਬਦਸੂਰਤ ਦਿੱਖ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਅਣਉਚਿਤ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਦੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਮਚੇ ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਵਾਲੇ ਘੜੇ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਦੁਸਟ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮਲਿਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਥੋਂ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਹ ਦੁਸਟ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੇ।" "ਇੱਥੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਵਾਫ਼ਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਾਂਗਾ। ਖ਼ਰ ਨੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਿਆਰੇ; ਜੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਚੱਲ ਚੱਲ।" "ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਰਹੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤਾਂ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣਾ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੱਦ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਰਾਘਵ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਪਰ ਰਾਘਵ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਆਸ਼ਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਸਦੀਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 116ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਸਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। "ਇੱਥੇ ਭਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਏ ਸਨ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਛੋੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲੀਦ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਚਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।" ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖ਼ਿਆਤੀ ਹੈ, ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। venerable ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਤ੍ਰਿ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਸਾਰੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੌਮੀਤ੍ਰਿ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰਦਰਾਜ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਈ ਸੀ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅਨਸੂਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਨਵਾਨ ਤਪਸਵਿਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ।" ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। "ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁੱਕਾ ਪਿਆ ਰਹਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਉਪਜਾਏ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਾਇਆ। ਉਹ ਭਾਰੀ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।" "ਅਨਸੂਆ, ਜੋ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਦਿਨ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਰਚੀ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ।" "ਵੈਦੇਹੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਉਮਰਦਰਾਜ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਨਸੂਆ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ।" ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਰਾਘਵ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ" ਕਹਿ ਕੇ, ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲ ਆਖੇ, "ਕੁੰਵਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਸੁਣ ਲਿਆ; ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਲਦੀ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਕੋਲ ਜਾਓ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਸੀਤਾ ਉਹ ਉਮਰਦਰਾਜ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਗਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਝੁਰੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਉਮਰਦਰਾਜ, ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋਏ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕੇਲੇ ਦਾ ਪੌਦਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਅਨਸੂਆ, ਜੋ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੱਸਿਆ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ।