ਭਾਰਤ, ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਫਰਜ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਜੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਨਿਭਾਈ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕ ਸੌ ਪੰਦਰਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤਪਸਵੀ ਚਿੰਤਿਤ ਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਵਫਾਦਾਰ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਭੌਂਹਾਂ ਰਾਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ ਤੇ ਉਹ ਵਧੀਆ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮੁਖ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਣਚੰਗੀ ਗੱਲ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਹੋ? ਕੀ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਣਜਾਣੇ ਕਿਸੇ ਅਣਉਚਿਤ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰ ਗਿਆ? ਜਾਂ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰ ਗਈ?" ਉਮਰ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਮੁਨੀ, ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਚਰਿਤਰ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅਣਚੰਗੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ? ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਹੈ; ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੈ, ਖਰ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਨਿਰਭੀਕ, ਨਿਰਦਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਬੁਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।" "ਉਹ ਭੈੜੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਵਣ ਦੀਆਂ ਕਟੋਰੀਆਂ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦੇ, ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੇ, ਤੇ ਜਦ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੈੜਿਆਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤਪਸਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਰਾਮ ਜੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਭੈੜੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਹਨ; ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਖਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਅਣਯਾਇ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚਲੋ। ਪਰ, ਜੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਔਖਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ, ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ, ਵਿਦਾ ਲਿਆ, ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕੀਤੀ, ਮੁਖ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੇ ਹੁਕਮ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਪਰ ਰਾਮ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕ ਸੌ ਸੋਲਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਇਹ ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਏ ਸਨ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਹਲਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲਦਾਈ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਚਲ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸਨ, ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰਦراز ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਦਰ-ਯੋਗ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੈ, ਬੜੀ ਉੱਤਮ ਤਪਸਵਿਨੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਕਾ ਪਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਉਪਜਾਏ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵਹਾਇਆ। ਉਹ ਕਠੋਰ ਤਪ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਦਸ ਦਿਨ ਦੀ ਰਾਤ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਰਾਮ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕ ਸੌ ਸਤਾਰਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।