ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨਾਲ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ 'ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੜਾਵਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਖੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੋਹਫਾ ਆਉਂਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਖੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਹੀ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 115ਵੇਂ ਸर्ग ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਤਪस्वੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਤਾਵਲਾਪਨ ਹੈ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਮ ਵੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭੌਂਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ, ਕੁਝ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮੁਖ ਸੰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਵਿਅਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ? ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਣਚੰਗਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?" ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਉਮਰ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਕੰਬਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਦਾ ਚਰਿਤਰ ਤਾ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਧਰਮਮਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਖਸਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੜਾ ਨਿਰਦਈ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਰਾਖਸਸ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਹਵਣ-ਕੁੰਡਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਚੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀ ਇੱਥੋਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚੱਲੀਏ।" "ਰਾਮ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਰਾਖਸਸ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲਦੇ ਹਾਂ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਵਣ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਫਲ-ਮੂਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚੱਲ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਖਰ ਨੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਅਣਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਵੇਂ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ।" ਰਾਮ ਨੇ ਹੋਰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਡਿੱਠੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਦਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀ-ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕੁਝ ਦੌਰ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਪਸਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ, ਰਾਮ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਉਥੋਂ ਨਾ ਹਟਿਆ। ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 116ਵੇਂ ਸर्ग ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਪਸਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਗਏ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਥਾਂ ਵੱਸਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ, ਉਥੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲੀਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਖ਼ੁਬ ਰੁਲ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੁਦ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵਾਤਸਲਿਆ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੌਸਲਾ ਅਫਜ਼ਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਆਦਰਯੋਗ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਨਵੰਤ ਅਤੇ ਧਰਮਮਈ ਤਪਸਵਿਨੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਧਰਮਮਈ ਤਪਸਵਿਨੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।