ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਨਭਾਵਨ ਤੇ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਰਥਵਾਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਰਥ ਜੋਤੋ।" ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਤਿੱਖੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ 'ਚ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ਪਿਛੋਂ-ਪਿਛੋਂ, ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਫੌਜ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਸੀ, ਬਿਨਾਂ ਬੁਲਾਏ ਹੀ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਥ 'ਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਚਰਨ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ। ਜਦ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੀਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਭਰਤ ਨੇ, ਚਰਨ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਛਤਰੀ ਛੇਤੀ ਰੱਖੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਰਾਜ 'ਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਵੱਸ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਾਂਗਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਮੁੜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਦਿਆਂਗਾ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਆਯੋਧਿਆ ਮੁੜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਭਰਤ ਨੇ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ ਭਗਵਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਵਰਗਾ ਵੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਅਤੁੱਟ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਡਿੱਠਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਜਾਂ ਉਪਹਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ, ਫਿਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ। ਇੱਥੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੧੫ਵੇਂ ਸੱਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਉਤਾਵਲੇਪਣ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਚਿੰਤਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਅੱਖੀਂ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦੇ, ਭੰਵੇਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਚੁੱਪ ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਅਤੇ ਆਪਸ 'ਚ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਚੈਨ ਨਾ ਆਇਆ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਵਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ ਹੋਣ? ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਥਾਨੁਚਿਤ ਕੰਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਬੈਠਿਆ? ਜਾਂ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਵਹਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?" ਉਮਰ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਤਪਸਵੀ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਵੈਦੇਹੀ ਤਾਂ ਉੱਚੀ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਤਪਸਵੀਅਾਂ ਵਿਚ, ਕੁਝ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੈ; ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਆਪਸ 'ਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਖਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੜਾ ਨਿਰਭੈ, ਨਿਰਦਈ, ਮਨੁੱਖਖੋਰ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਬੁਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ, ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੈਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਨਜ਼ਾਰੇ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਦ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਕਰਵਾਂ, ਪਾਤਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਯਜਨਾ ਹੋਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੁਰੇ ਲੋਕ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀ, ਇੱਥੋਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਅੱਜ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।