ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਆਚਾਰਯ ਜੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹਨ। ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਭੀ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਭਰਤ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਭਰਾ-ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹਨ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਕੌਣ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਭਰਾ-ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈਂ ਤੇ ਸਤਪੁਰਖਾ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈਂ?" ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਮਨ-ਭਾਵਣੇ ਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਰਥ ਜੋਤੋ।" ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਦੋਵੇਂ ਅਤਿ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇਜ਼ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉੱਥੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਬਿਨ ਬੁਲਾਏ ਹੀ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਨਿਕਲ ਪਈ। ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੇਕ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਥ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਇਸ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਭਰਤ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਤੁਰੰਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਛਤਰੀ ਧਰੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਚਾਰਯ ਜੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਕਾਇਮ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਇਹ ਤਿਆਗ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਜੋਂ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਾਂਗਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਖੜਾਵਾਂ ਜਲਦੀ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ, ਖੜਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਖੜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਕਕੁਤਸਥ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਭਰਤ, ਜੋ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਛਾਲਾਂ ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਲੋਚ ਰੱਖਦਾ, ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਸੀ। ਜਦ ਖੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਭਰਤ ਨੇ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਜਕਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਖੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੜਾਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ। ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫਾ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਭਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਖੜਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 115ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਰਤ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭੰਵੇਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ, ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ ਤੇ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਪੂਜਨਯ, ਮੈਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਉਚਿਤ ਨਾਹ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਚਿੰਤਤ ਹੋ।" "ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਉਚਿਤ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਲੱਗੇ।" "ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਉਚਿਤ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।" ਤਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਉਮਰ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਜਰਜਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕੰਬਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਚਰਿਤਰ ਵਾਲੀ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਿਆਰੇ।" "ਇਹ ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੈ; ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਖਰ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਬੇਅਦਬ, ਨਿਰਦਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਭਯੰਕਰ ਅਕਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਸਚੇਤ ਹੋ ਗਏ।