ਭਰਤ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਸਹ ਲਵਾਂਗਾ।" ਭਰਤ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਹੀ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਦੇ ਇਹ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਭਰਤ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ-ਪਿਆਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹਨ।" ਉਹ ਆਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕੌਣ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭਾਊ, ਭਰਾ-ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਰਹੇ ਹੋ?" ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾ-ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਰਥ ਜੋੜੋ।" ਉਹ ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਤੇਜ਼ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਫੌਜ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ। ਭਰਤ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਰਥ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਜੁੱਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ, ਅਤੇ ਵਡਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਜੁੱਦੀਆਂ ਇਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਭਾਰ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਭਰਤ ਨੇ ਜੁੱਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜੁੱਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਛਤਰੀ ਰੱਖੋ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।" ਭਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਤਿਆਗ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਾਂਗਾ।" ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਜੁੱਦੀਆਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਜੁੱਦੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਫਿਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਆਂਗਾ ਅਤੇ ਵਡਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਲਖੀ 'ਚ, ਭਰਤ ਨੇ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹ ਬਰਖ-ਚੋਲੇ ਅਤੇ ਜਟਾਓਂ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਾ ਭਰਤ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਰਹਿਆ। ਭਰਤ, ਜੋ ਭਰਾ-ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਲੋਚ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। ਭਰਤ ਨੇ ਜੁੱਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਰਾਜ-ਕਾਰਜ ਜੁੱਦੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੁੱਦੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤਾ ਹੇਠ ਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦਾ। ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਜਾਂ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫਾ ਆਉਂਦਾ, ਭਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁੱਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ 115ਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਭਰਤ ਦੇ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਵਫਾਦਾਰ ਹਨ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਚਿੰਤਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭਰਵੇ ਹੋਏ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁਖਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਣਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ।" ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਣਚਾਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।" "ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਦੇਖਭਾਲ 'ਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।" ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਉਮਰ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕੰਬਦਿਆਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਣਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ?" "ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਹੈ; ਦੈਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਖਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਭੀਕ, ਕਠੋਰ, ਮਨੁੱਖ-ਭਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋ, ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਤ ਦੀ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਨਿਰਭੀਕ, ਤਿਆਗ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਸੰਭਾਲ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ-ਭਰਿਆ ਆਸ਼ਰਮ ਜੀਵਨ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪੰਨੇ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।