ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਤੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਾਤੀ, ਜੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀੰ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਤਾ। ਭਰਤ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੜਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਭਰਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਮਾਵਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅੰਬਰੂਆਂ 'ਚ ਰੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਾ ਸਕੀਆਂ। ਭਰਤ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰੋਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਝੋਪੜੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। (ਇੱਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 112ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੇ ਖੜਾਵਾਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਸਮੇਤ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਜਾਬਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਤਰੀ, ਸਭ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਚਲੇ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਵਧੇ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਭਰਤ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੁੰਦਰ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ, ਭਰਤ ਨੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਭਰਦਵਾਜ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ? ਕੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ?" ਭਰਤ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ, ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ—'ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਵਚਨ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਤਿਵੇਂ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।' ਤਦ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਦੇ ਦੇ, ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੀਆਂ।' ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਇਹ ਖੜਾਵਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਚੰਗਿਆਈ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਸਵਭਾਵਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਵਗ ਜਾਂਦਾ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਇਆ—ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ।" ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ—ਰਥ, ਰਥ-ਵਾਹਨ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ—ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਤਟ ਵੇਖੇ, ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਮਾਂ ਦੇ pavitar ਜਲਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੋਹਣੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਿਵੇਰਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉੱਥੋਂ, ਭਰਤ ਨੇ ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੁਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਥਵਾਹਕ, ਵੇਖ! ਅਯੋਧਿਆ ਉਜੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਇਹ ਰੂਪਹੀਣ, ਸੁਖਹੀਣ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਮੰਦ ਪਈਆਂ ਹਨ।" (ਇੱਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 113ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) ਫਿਰ ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਥ ਗੰਭੀਰ ਧੁਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਲੂ ਤੇ ਗਿੱਦੜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਰੀ ਨਗਰੀ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉਦਾਸ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਹਣੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਹੂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਘੱਟ, ਪੰਛੀ ਸੁੱਕੇ ਕਾਰਨ ਉਡ ਚੁੱਕੇ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਘੜਿਆਲ ਲੁਕ ਗਏ, ਤੇ ਧਾਰਾ ਸੁੱਕ ਗਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸ ਯਗਨ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੀ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਹੁੰਮਣ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਲੌ ਉੱਤ ਉਠ ਕੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। (ਇੱਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 114ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।