ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕ, ਯੋਧੇ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿੱਖੇ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ ਤੇ ਸੰਭਾਲੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਦ ਭਰੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਜੋ ਤੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਹੈ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਮੰਤਰੀਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਚਮਕ ਜਾਂਦੀ ਰਹੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਆਪਣੀ ਬਰਫ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣਾ ਕੰਢਾ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਕਸਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਮਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹ, ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖੀਂ। ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰ।" ਰਾਮ ਜੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਮਹਾਨ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹੋ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹਨ।" ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਟਾ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚੋਲਾ ਅਤੇ ਛਾਲਾ ਪਹਿਨਾਂਗਾ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ! ਮੈਂ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਂਦਿਆਂ ਤੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਜ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਰ ਤੇਰੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੇ ਚੌਦਵੀਂ ਸਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਕਸਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੁੰਧ ਗਏ ਸਨ, ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕੀਆਂ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਭ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੧੨ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਸਮੇਤ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਜਾਬਾਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੁੰਦਰ ਪੱਥਰ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਖੇ। ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਚਿਤਰਕੂਟ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦਿੱਸਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ਿ ਭਰਦਵਾਜ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਰਿਸ਼ਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ? ਕੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਗਿਆ?" ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਕਸਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ।'" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇ ਦੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਹੇਠਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਣਗੀਆਂ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਜੁੱਤੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਭਰਤ ਦੀ ਇਹ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਇਹ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਉੱਚੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਵਗ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਜੋੜ ਕੇ ਹੱਥ ਰਿਸ਼ਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵਿਦਾ ਲਈ। ਫਿਰ, ਭਰਤ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।