ਜਦ ਭਰਾ ਭਰਤਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਰਾਮ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭਰਤਾ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਜੰਗਲਵਾਸ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿੰਦਾ ਜੋਗ ਨਹੀਂ। ਕੈਕਈ ਵਲੋਂ ਜੋ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।" ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਾਂਗਾ। ਰਾਜਾ, ਕੈਕਈ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ 'ਤੇ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਰਤਾ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।" ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਸੌ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਦੋਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਸਮੁਖ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਗਿਆਨ, ਚਲਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈਂ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈ।" ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੁਣ ਤੋਂ ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਰਹੇ। ਕੈਕਈ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਰੁਣ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਭ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਭ-ਚਿਹਰਾ ਰਾਮ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭਰਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ।" ਭਰਤਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤਿ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ, ਯੋਧੇ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਬਦਲ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਹੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਸਤ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਜੋ ਨਿਰਣੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ।" ਰਾਮ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਮੰਤਰੀਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਰ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਚਮਕ ਜਾਂਦੀ ਰਹੇ, ਹਿਮਾਚਲ ਆਪਣੀ ਬਰਫ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣਾ ਕੰਢਾ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ।" ਅੱਗੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਾਹੇ ਮਾਂ ਨੇ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਰੱਖੀਂ, ਤੇ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰ।" ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਭਰਤਾ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਖੜਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹੋ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਣਗੀਆਂ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਪੁਰਖੋ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਖੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਉਹ ਖੜਾਵਾਂ ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਭਰਤਾ ਨੇ ਉਹ ਖੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਟਾ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਾਂਗਾ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਤੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ।" ਭਰਤਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਲਈ, "ਰਾਜ ਦੀ ਬਾਗਡੋਰ ਤੇਰੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਲਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਭਰਤਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਖੜਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਲੜੀਵਾਰ, ਲੋਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ 'ਚ ਅਡੋਲ ਹਿਮਾਚਲ ਵਾਂਗ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲ੍ਹਾਂ ਰੋਣ ਕਰਕੇ ਰੁਕ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਦੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕੀਆਂ। ਭਰਤਾ ਨੇ ਸਭ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਕੂਟੀਆ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਸੌ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਭਰਤਾ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।