ਰਾਮ ਨੇ, ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾਂਗਾ, ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ। ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਵਚਨ, ਵਾਅਦਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਮੇਰੇ ਜੀਵਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਂ, ਨਾ ਹੀ ਭਰਤ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਮੈਨੂੰ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵਡੇਰੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਚਤ ਰਾਜਾ ਬਣਾਂਗਾ। ਰਾਜਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਤੇ, ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਬੱਝ ਗਿਆ; ਭਰਤ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 111ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਉਰਜਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧ-ਮੁਨੀ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਧਨਿਆ ਹੈ ਉਹ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਵਿਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਬਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ: “ਤੂੰ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਗਿਆਨ, ਚਲਨ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।” “ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਤੋਂ ਰਿਹਤ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਚਨ-ਰਿਹਤ ਹੋ ਗਿਆ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਰਾਜ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ!” “ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਇਸ ਵੱਡੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਾਡੇ ਸਬੰਧੀ, ਯੋਧੇ, ਦੋਸਤ, ਅਤੇ ਸਾਥੀ, ਸਿਰਫ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਬਦਲ ਨੂੰ। ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਉਮੰਗ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ। ਰਾਮ ਨੇ, ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਸਤ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ; ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ। ਮੰਤਰੀਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਚਮਕ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਆਪਣਾ ਹਿਮ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣਾ ਕੰਢਾ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ। ਚਾਹੇ ਮਾਂ ਨੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖ; ਮਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰ।” ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਭਰਤ ਨੇ, ਕੌਸਲਿਆ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਰੂਪ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਹੇ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜੜੇ ਸੈਂਡਲੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਣਗੀਆਂ।” ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਰਾਮ, ਸੈਂਡਲੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਭਰਤ, ਸੈਂਡਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਜਟਾ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਖਿਆ ਤੇਰੀ ਸੈਂਡਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ; ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਚਤ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਬਾਤ ਮੰਨ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਉਸ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਸਰਵੋਚਤ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਭਰਤ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਸਜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੈਂਡਲੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ, ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ, ਵਡੇਰਿਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ 'ਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਡਟਿਆ। ਮਾਵਾਂ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ; ਪਰ ਭਰਤ, ਸਭ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਝੋਪੜੇ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 112ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰਾਮਾਇਣ, ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਲਿਖੀ।