ਇਕ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੈਠ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਭਿੇਕ ਰਸਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਧਰਨਾ ਬੈਠਣਾ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉੱਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਵਚਨ ਛੱਡ ਦੇ। ਜਲਦੀ ਅਯੋਧਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਜਾ।" ਪਰ ਭਾਰਤ ਬੈਠਾ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਇਸ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਉਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰ।" ਭਾਰਤ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਭ ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਵਿਅਪਾਰੀ ਗਿਲਡ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਨਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਰਾਜ ਮੰਗਿਆ, ਨਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾਂ ਮੈਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਭਾਰਤ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਧਰਮੀ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਕਰਾਂਗਾ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਇਆ; ਹੁਣ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੧੧ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਦੇਖੀ, ਹਾਜ਼ਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਮਹਾਤਮਾ, ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਦਸ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਚਲਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ, ਗਿਆਨ, ਚਲਣ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਸਦਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ। ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਆਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੰਪਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਰਾਜ ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਇਸ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਨਗਰ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਸੱਜਣ, ਯੋਧੇ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਥੀ ਤੇਰੀ ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਬਦਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਨੇਤਰ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਜੋ ਨਿਰਣਯ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਮੰਤਰੀਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਚਮਕ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਆਪਣੀ ਬਰਫ ਛੱਡ ਦੇ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣਾ ਕੰਢਾ ਤਿਆਗ ਦੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ।" "ਚਾਹੇ ਇਹ ਮਾਂ ਨੇ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਾ ਵਸਾ। ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰ।" ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਹਿਨ। ਇਹੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਣਗੀਆਂ।" ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਤਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਮੈਂ ਜਟਾ ਅਤੇ ਛਾਲਾ ਹੀ ਪਹਿਨਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਰਮ, ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਘੜੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।