ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ, “ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਇਹ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?” ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਧਰਨਾ ਬੈਠਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉੱਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਛੱਡ ਦੇ। ਜਲਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ।” ਪਰ ਭਾਰਤ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ?” ਤਦੋਂ ਨਗਰ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਅਸੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਰਾਘਵ ਜੋ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸੱਚੇ ਤੇ ਧਰਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤੇ ਠੀਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਠ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ।” ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਸਭ ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ, ਤੇ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੁਣੋ। ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਰਾਜ ਮੰਗਿਆ, ਨਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਧਰਮਗਿਆਨੀ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗਾ।” ਰਾਮ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭਾਰਤ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਵਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਰਾਜਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ, ਮੇਰੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਗਿਆ ਸੀ; ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠੇਪਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਭਰਾ-ਭਾਈ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੋਮ-ਕੰਪ ਹੋ ਗਏ। ਦਿੱਖ ਵਿਚ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਦੇ, “ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ, ਜਿਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ, ਗਿਆਨ, ਚਰਿੱਤਰ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਹੈਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ; ਕੈਕੇਈ ਕਰਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵੀ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-अपने ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਇਸ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਝ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣ, ਯੋਧੇ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿਰਫ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ, ਤੂੰ ਇਸ ਯੋਗ ਹੈਂ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਮੱਤਵਾਲੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ। ਮੰਤਰੀਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਮਕ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਆਪਣਾ ਹਿਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣਾ ਕੰਢਾ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਮਾਂ ਨੇ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਾਹ ਰੱਖ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਉਸਲਿਆ ਨੰਦਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਨ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀਆਂ ਖੜਾਂ ਚੜ੍ਹ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਣਗੀਆਂ।” ਰਾਮ, ਜੋ ਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਖੜਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਤਰੇ ਤੇ ਉਹ ਖੜਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਭਾਈ-ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਿਭਾਈ।