ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਜੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚਟਾਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਵਿਛਾਈ ਅਤੇ ਆਪ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ਿ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ, "ਭਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿੇਕ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕੋਈ ਰੀਤ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਵ੍ਰਤ ਛੱਡ ਦੇ। ਜਲਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਗਰੀ ਹੈ।" ਪਰ ਭਰਤ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ?" ਤਦ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸੀਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਉਹ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਚੰਗੇ ਬਚਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ।" ਭਰਤ ਉੱਠੇ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸਭ ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ, ਅਤੇ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਲਡ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਰੋਕਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ ਭੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭਰਤ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਘਟੀਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਕੈਕੇਈ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਬੱਧੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੁਣ ਭਰਤ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੌ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀਯ ਉਰਜਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਦਿੱਖੀ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਪਿਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਾਡ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਦਸ-ਸੀਸ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਜਲਦੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੂੰ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਗਿਆਨ, ਚਲਣ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।" ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਰਹੇ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਭਾਗੀ ਰਾਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਭਰਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ।" ਭਰਤ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਇਸ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕਾ, ਯੋਧੇ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਹੀ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਬਦਲ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੂੰ ਪੂਰਨ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਹਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਮਧੁਰ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਜੋ ਤੇਰੀ ਨੀਤੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਭਰੀ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈਂ।" "ਮੰਤਰੀਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟ ਜਾਵੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਆਪਣੀ ਬਰਫ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣਾ ਕੰਢਾ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ। ਚਾਹੇ ਮਾਤਾ ਨੇ ਇਹ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਾ ਰੱਖ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰ।" ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਭਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਕੌਸਲਿਆ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਵੇਖਦੇ ਸਨ, ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ, ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਖੜਾਓਂ ਪਹਿਨ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਣਗੀਆਂ।