ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਫਰਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ-ਧੋ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਕੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਉਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੁਕਮ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚਟਾਈ ਵਿਛਾ ਦੇ, ਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।” ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਰੌਸ਼ਨੀ, ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ, ਇਥੇ ਹੀ ਝੋਨੇ ਤੇ ਪਿਆ ਰਹਾਂਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਮ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।” ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚਟਾਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੈਟ ਗਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੋਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਧਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਠ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਤਿਆਗ ਦੇ ਤੇ ਜਲਦੀ ਅਯੋਧਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਗਰੀ, ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ।” ਪਰ ਭਾਰਤ ਨਹੀਂ ਉਠੇ ਅਤੇ ਚੌਂਹਫੇ ਦੇਖ ਕੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?” ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਅਸੀਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਉਹ ਜੋ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤੇ ਠੀਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਰਤ, ਉਠ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ।” ਫਿਰ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਸਭ ਦੀ ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਗਿਲਡਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚਤ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਮਨਜੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾਂਗਾ।” ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਉਂਦੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਵਚਨ, ਵਾਅਦਾ ਤੇ ਦਾਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਭਾਰਤ, ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਕੈਕਈ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਭਰਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਰਾਜ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਿਤਾ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਗਏ; ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੧੧ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਏ ਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਧੰਨ ਉਹ ਪਿਤਾ ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼, ਗਿਆਨ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ; ਕੈਕਈ ਕਰਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਕਰਜ਼ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਖਿੜੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਰਘੁਕੁਲ ਪਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨਾਥ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਯੋਧੇ, ਦੋਸਤ ਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਬਦਲ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈਂ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਸਤ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਤੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।