ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਗੇ ਬੈਠੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਉਮਰਦਰਾਜ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ। ਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਭਰਤ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ।" ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਣਾ-ਧੋਣਾ, ਚੰਗੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜਣੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਆਗਿਆ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਾਲਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇੱਥੇ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚੌਕੀ ਵਿਛਾ ਦੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" ਭਰਤ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ, "ਭੋਜਨ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਿਆ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਮ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।" ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਦ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚੌਕੀ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਭਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਧਰਨਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਬਣੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਐਸਾ ਕੋਈ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ।" "ਉਠ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਕਠਿਨ ਵ੍ਰਤ ਛੱਡ ਦੇ। ਜਲਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਗਰੀ ਹੈ।" ਪਰ ਭਰਤ ਨਹੀਂ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ?" ਨਗਰ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸੀਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਉਠ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ।" ਫਿਰ ਭਰਤ ਉੱਠਿਆ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਭ ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਸੁਣ ਲੈਣ।" "ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਨਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਮਨਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਹੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੱਸਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਗਰ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਹਿਆ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਭਰਤ ਟਾਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਕੈਕੇਈ ਵਲੋਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਠੀਕ ਸੀ।" "ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੱਚ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਭਰਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਵਾਅਦਾ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਭਰਤ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੧੧ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੋਮਾਂਚ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਦੋਨੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, "ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਅਜੇਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਗਿਆਨ, ਚਲਣ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ।" "ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਰਹੇ। ਕੈਕੇਈ ਕਰਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਕੇ ਸੁਗਤੀ ਲੱਭ ਲਈ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-اپنے ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਸੁਭ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ।" "ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਨਗਰ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਯੋਧੇ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਆਸਰੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਬੱਦਲ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ।