ਜਦੋਂ ਸਭ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਖਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰਘੁਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਸੌ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਇਥੇ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਧਰਮਯੁਕਤ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ: ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ। ਪਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 'ਗੁਰੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ, ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਪਕਾਰ ਅਦਾਇਗੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਦੇਣ, ਨ੍ਹਾਵਣ-ਧੋਣ, ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਚੁਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇੱਥੇ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਘਾਸ ਵਿਛਾ ਦੇ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।" ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭੁੱਖੇ, ਬਿਨਾ ਰੋਸਨੀ, ਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਿਆ ਰਹੇਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚਟਾਈ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਭਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਧਰਨਾ ਬੈਠਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, "ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਤਿਆਗ ਦੇ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਅਯੋਧਿਆ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ।" ਪਰ ਭਰਤ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ?" ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਰਾਮ ਸਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਧਾ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖੇ ਬੋਲ ਸੁਣੋ।" ਫਿਰ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਉਠ, ਬਾਹੁਬਲੀ ਭਾਈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ।" ਭਰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ, ਅਤੇ ਗਿਲਡ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।" ਭਰਤ ਨੇ ਵੱਡੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਭਰਤ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀਆਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭਰਤ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਜੰਗਲਵਾਸੀ ਹੋਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਠੀਕ ਕੀਤਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਠੀਕ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਧਰਮਵਾਨ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮੂਖ ਰਾਜਾ ਬਣਾਂਗਾ। ਪਿਤਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਗਏ; ਭਰਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਸੌ ਗ्यार੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ; ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਉਰਜਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼, ਜੋ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਦੋਵਾਂ ਕਕੁਤਸਥ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਧਨਵੰਤ ਹੈ ਉਹ, ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵੀ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ।