ਨਾਭਾਗ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਅਜ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਅਜ ਦਾ ਪੁੱਰ, ਦਸ਼ਰਥ, ਇੱਕ ਧਰਮਨੁਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ, ਰਾਮ, ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਵੀ; ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਕਦੇ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੀਤ ਨੂੰ ਅੱਜ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਰਾਜ-ਪੁਜਾਰੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ-ਭਰਪੂਰ ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ: ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ। ਪਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਧਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਗੁਰੂ' ਕਹਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨ-ਨਾਸਕ; ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਮੰਨ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ-ਪਥ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੋਗੇ। ਇਹ ਸਭ ਸਭਾਵਾਂ, ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਏ ਵੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਧਰਮਨੁਸ਼ਠ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਣਸੁਣੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। ਭਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਸੀ। ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਾ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਤਨਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਲ-ਸਨਾਨ, ਵਸਤ੍ਰ-ਦਾਨ, ਮਿੱਠਾ ਬਚਨ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਵਾਪਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਆਦੇਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਣਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਭਰਤ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਥਵਾਹ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ਼ ਜਲਦੀ ਪਸਾਰ ਦੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਭੋਜਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਵਾਂਜਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਏ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਸਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਮੈਟ ਪਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਉਸ 'ਤੇ ਪਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਭਰਤ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?" "ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਚੁਕਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਤਰਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕੋਈ ਰੀਤ ਨਹੀਂ।" "ਉਠੋ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਸਖਤ ਵਚਨ ਛੱਡੋ; ਜਲਦੀ ਅਯੋਧਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਾਓ, ਹੇ ਰਾਘਵ।" ਪਰ ਭਰਤ, ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ?" ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਅਸੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਰਾਘਵ ਸਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।" "ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਠੋ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਛੂਹੋ।" ਫਿਰ, ਉਠ ਕੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹਣ ਉਪਰੰਤ, ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਗਿਲਡ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਨਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ; ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਾਘਵ, ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।" "ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।" ਧਰਮਨੁਸ਼ਠ ਰਾਮ, ਭਰਤ ਦੇ ਸਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਬੋਲੇ: "ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਵਤ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਾਅਦਾ, ਪ੍ਰਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਭਰਤ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦੇ।" "ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੋ ਠੀਕ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਠੀਕ ਕੀਤਾ।" "ਮੈਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਚ ਦਾ ਪੱਕਾ, ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਇਸ ਧਰਮਨੁਸ਼ਠ ਭਰਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣਾਂਗਾ।" "ਰਾਜਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਉਪਰੰਤ, ਮੇਰੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ; ਭਰਤ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋ ਗਿਆਰਾਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁੱਤ ਊਰਜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ-ਖੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।