ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਾਗਰ ਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਮੰਜਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਸਮੰਜਾ ਨੇ ਕੁਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਸੀ। ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਕਕੁਤ੍ਥ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਕੁਤ੍ਥ ਵੰਸ਼ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਕਕੁਤ੍ਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ। ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੌਦਾਸਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਣ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੰਖਣ ਤੋਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵੀਰ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀਵਰਨ ਅਤੇ ਅਗਨੀਵਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੀਘਰਗਾ ਸੀ। ਸ਼ੀਘਰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁ, ਮਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ, ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਸੀ, ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਭਾਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਨਾਭਾਗਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਅਜ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਅਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ। ਹੇ ਰਾਮ! ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ। ਇੱਥੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਵਤ ਹੋਵੇ, ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਕਰ। ਇਥੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਭਰਿਆ ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ: ਗੁਰੂ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ। ਪਿਤਾ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੁਰੂ ਕਹਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਗੁਰੂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੇਗਾ ਤਾਂ ਸਤਮਾਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇਂਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਸਭਾਵਾਂ, ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਤਮਾਰਗ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਉਮਰਦਰਾਜ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਦੇ ਨਾ ਟਾਲ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਹੀ ਸਤਮਾਰਗ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈਂ।" ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਾਪੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਲੁਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਕੇ, ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਜਨਕ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਾਲਾਂਗਾ।" ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਭਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖੀ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਥੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚੱਟਾਈ ਵਿਛਾ ਦੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" "ਨਾ ਖਾਂਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਹੀ ਪਿਆ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਦ ਤਕ ਰਾਮ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।" ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚੱਟਾਈ ਵਿਛਾਈ ਅਤੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੰਝ ਕਿਉਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਇਥੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਬੈਠਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਉੱਠ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਰ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਵ੍ਰਤ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾ।" ਪਰ ਭਰਤ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤੀ ਲੋਕ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ, "ਅਸੀਂ ਕਕੁਤ੍ਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਉਹ ਸਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਧਰਮ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਭਰਤ, ਉੱਠ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ।" ਫਿਰ, ਭਰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਨਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਰਾਜ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਅਨੁਮਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ, ਰਾਮ, ਭਰਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।