ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਸਾਗਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸੌਤ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਸਾਗਰ ਬਣਿਆ। ਰਾਜਾ ਸਾਗਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਦੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰ ਅਤੇ ਵਿਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ, ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ, ਅਤੇ ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਜਨਮੇ। ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੌਦਾਸਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੰਖਣਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਗਨੀਵਰਨ, ਅਗਨੀਵਰਨ ਤੋਂ ਸੀਘਰਗਾ, ਸੀਘਰਗਾ ਤੋਂ ਮਰੁ, ਮਰੁ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਕ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਕ ਤੋਂ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਭਾਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਨਾਭਾਗਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਅਜਾ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ—ਸਨ। ਅਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਤੂੰ, ਰਾਮ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ। ਇੱਥੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰਘੁਆਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ 110ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ—ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ। ਪਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਤਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਸਭਾ, ਜਥੇ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਤਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਉਮਰਦਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਤਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। ਭਰਤ ਦੀ ਅਰਜ਼, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈਂ।" ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਬੈਠੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿੰਨਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਕੇ, ਤੇ ਪਾਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੂਰਵਜ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਪਸਾਰੋ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਭਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਭੋਜਨ, ਰੋਸ਼ਨੀ, ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਸਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਮ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚਟਾਈ ਪਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਖੁਦ ਵੀ ਉਸ 'ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਭਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਬੈਠਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ।" "ਉਠੋ, ਭਰਤ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਵਚਨ ਛੱਡੋ; ਜਲਦੀ ਆਯੋਧਿਆ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਾਪਸ ਜਾਓ।" ਪਰ ਭਰਤ, ਬੈਠਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ?" ਤਬ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਸਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਧਰਮ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।" ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਭਰਤ, ਉਠੋ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਠ ਕੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਭਾ, ਸਲਾਹਕਾਰ, ਅਤੇ ਜਥੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਨਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਰਾਮ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਵਿਰਤਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਚਤਤਾ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।