ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂਧਾਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੋਂ ਸੁਸੰਧਿ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬੜਾ ਸਮਰੱਥ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਸੁਸੰਧਿ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਧ੍ਰੁਵਸੰਧਿ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧ੍ਰੁਵਸੰਧਿ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ, ਜੋ ਬੜੇ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਅਸੀਤਾ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈਹਯਾ, ਤਾਲ-ਜੰਘਾ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀਬਿੰਦੂ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੈਰ ਲਿਆ। ਅਸੀਤਾ ਨੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਹਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਸਨ। ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੂਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਭ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਰਗਵ ਮੁਨੀ ਚਯਵਨ, ਜੋ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਕਾਲਿੰਦੀ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇਖ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ—"ਤੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਧਰਮਵਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਕਾਲਿੰਦੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਪਰਤ ਕੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਤੇ ਰੂਪ ਕਮਲ ਦੀ ਕਲੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਪਰ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਦਵਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਗਰ ਹੋਇਆ। ਸਗਰ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਜੀਵਤ ਹੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ, ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ ਜਨਮਿਆ। ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਹੋਇਆ। ਕਕੁਤਸਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ। ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ, ਜੋ ਸੌਦਾਸਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੰਖਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਗਨੀਵਰਨ, ਅਤੇ ਅਗਨੀਵਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੀਘਰਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਰੂ, ਮਰੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ ਤੋਂ ਅੰਬਰੀਸ਼ਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਅੰਬਰੀਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ਾ ਸੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਨਹੁਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਭਾਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਨਾਭਾਗਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਅਜ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ—ਹੋਏ। ਅਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਤੂੰ, ਰਾਮ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਭਾ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇੱਕ-ਸੌ-ਦਸਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਵਿਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਚਨ ਆਖੇ। "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ—ਗੁਰੂ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ। ਪਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਗੁਰੂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਮੰਨ ਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਸਭਾ, ਜਥੇ ਅਤੇ ਦੁਵਿਜ ਵੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। ਆਪਣੀ ਉਮਰਦراز ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਾ ਕਰ; ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। ਭਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੈ।" ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਜੋ ਕੁਝ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਕੇ ਅਤੇ ਪਾਲ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਦਾਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋ ਹੁਕਮ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। "ਚਲ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵਿਛਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਬਿਨਾ ਭੋਜਨ, ਬਿਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ, ਦੁਵਿਜ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਆਸਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਵਿਛਾਈ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਉਸ 'ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜ-ਮੁਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?