ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਰਧ-ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੁੱਟ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਹਾਂ, ਲਾਲ ਹੋਠ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਦਿਤੀ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਤੁਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਫਿਰ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਅੱਧੀ-ਅੱਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਭਰਤ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੀਨ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਕਰਕਟ ਲਗਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵੇਲੇ ਜਨਮੇ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਇਹ ਚਾਰੋ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਜਨਮੇ, ਸਭ ਮਹਾਨ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਨਕਸ਼ਤਰੀ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਧਰਵ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ, ਦਿਵਿ-ਡੋਲ ਵੱਜ ਰਹੇ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਮਹਲਾਂ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਗਾਇਕਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਵਲਿਕਾਂ, ਤੇ ਜੈਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਦਿਨ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ—ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭਰਤ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ। ਜਨਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਬਣੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਤੇ ਲੋਕ-ਹਿੱਤਚਿੰਤਕ ਹੋਏ। ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਨ, ਗੁਣਵਾਨ, ਪਰ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਜਸਵੀ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਉਹ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਧ ਰਹੇ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਬੇਅੰਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਆਰਾਮ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਸਨ—ਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਦੋਂ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਭੋਜਨ ਆਉਂਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ; ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜਦੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ। ਭਰਤ ਲਈ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਹ ਚਾਰੋ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਯੋਗ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਰਾਜਾ, ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਲਾਜ਼ਵਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਦੂਰ-ਦਰਸ਼ੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਦਸ਼ਰਥ, ਜਗਤਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਚਾਰੋ ਪੁੱਤਰ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅਤੁੱਟ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੈ ਕੇ, ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਗਾਧੀ ਪੁੱਤਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਿਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਪੋਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ, ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ, ਦੇਸ਼ ਦੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸਭ ਵਸਲ ਰਾਜੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜ subdued ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕਿ ਦੈਵੀ ਤੇ ਮਾਨਵ ਧਰਮ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵੀ ਪੁੱਛੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥਾ ਯੋਗ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡਾ ਆਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਨੂੰ ਮੀਂਹ, ਨਿਸ਼ਕੰਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ, ਖੋਇਆ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਛਿੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰੋ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਵਾਨ, ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਯੁੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।