ਅਨਰਣਯ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਣਚਾਹੀ ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਅਕਾਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੋਰੀ ਦੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਨੇ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਅਨਰਣਯ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਥੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਿਥੂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਸੀ; ਧੁੰਦੁਮਾਰਾ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਜੰਮਿਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਮਾਂਧਾਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਸੁਸੰਧਿ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਸੁਸੰਧਿ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਧ੍ਰੁਵਸੰਧਿ ਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧ੍ਰੁਵਸੰਧਿ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਅਸੀਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈਹਯ, ਤਾਲਜੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਿਬਿੰਦੁ ਆਦਿਕ ਰਾਜੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਸੀਤ ਨੇ ਸਭ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸਿਰਮੌਰ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਗਰਭਵਤੀ। ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੂਜੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਦਵਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚਯਵਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਕਾਲਿੰਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਕ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀ, ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਕਮਲ ਦੇ ਕੋਸੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਹਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਦਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਦਵਾ ਸਮੇਤ ਹੀ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਗਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸਾਗਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਯਜ્ઞ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਊਂਦੇ ਜੀ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਸੀ, ਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਕਕੁਤ্সਥ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਕੁਤ੍ਥ ਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਕਕੁਤ੍ਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਜਾਂ ਸੌਦਾਸਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪਾ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੰਖਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀਵਰਨ ਸੀ, ਤੇ ਅਗਨੀਵਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀਘਰਗਾ। ਸੀਘਰਗਾ ਤੋਂ ਮਰੁ, ਮਰੁ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ, ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ ਤੋਂ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਭਾਗ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਨਾਭਾਗ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਅਜ ਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਅਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ। ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਵਿਤ ਹੈ, ਛੋਟਾ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਰਘੁਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਯਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਸੋ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਰਾਜ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ: ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ। ਪਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਤੇਰਾ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਤੂੰ ਨੇਕੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗਾ।" "ਇਹ ਸਭ ਸਭਾ, ਸਮੂਹ ਤੇ ਦੁਜਜਨਮੀਆਂ ਵਿਚ, ਜੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇਕੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਦੇ ਨਾ ਟਾਲੀ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੇਕੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿੰਨਾ ਬਸ ਪਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਪਹਿਨਾਉਣਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ ਤੇ ਪਾਲਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਦਾਤਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਾਲਾਂਗਾ।" ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਘਾਸ਼ ਵਿਛਾ ਦੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।" "ਬਿਨਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਬਿਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਬਿਨਾ ਧਨ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਜਜਨਮੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਛਤਰੀ ਹੇਠਾਂ ਪਿਆ ਰਹਾਂਗਾ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਇਸ ਸੰਤਾਪ ਭਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।